Chương 227: Mới đế quốc La Mã Thần thánh

Khi triều đình Vienna hay tin Hoàng đế Franz đã dùng vương vị Lombardy để trao đổi với Vương triều Wittelsbach, Thái hậu Sophie thở phào nhẹ nhõm. Kết quả này khiến đa số thành viên trong gia tộc đều có thể chấp nhận. Mối quan hệ giữa các quý tộc châu Âu vốn rắc rối phức tạp, chỉ cần động đến một mối, sẽ kéo theo nhiều mối khác. Nếu chính phủ Áo quyết tâm, cố tình ép Vương triều Wittelsbach nhận vương miện Serbia, Thái hậu Sophie sẽ không còn mặt mũi nào về gặp người nhà. Cần biết, khi chiến tranh bùng nổ, Hoàng đế Franz đã cam kết với Vương thất Bayern, và Thái hậu Sophie cũng được đưa ra làm người bảo đảm. Việc München có thể được giải quyết thông qua đàm phán, một phần là do thực sự không thể chống lại, phần khác là vì lợi ích của mọi người đều được đảm bảo, nên dĩ nhiên không ai muốn đối đầu sống chết với Áo. Nếu không phải Vương thất đã lựa chọn từ bỏ, với trăm năm gây dựng của nhà Wittelsbach, họ sẽ không đến nỗi không thể đánh một trận bảo vệ München.

Tước vị Công tước Pfalz chỉ có thể coi là phần kèm theo, vì đây vốn là vùng đất do Vương thất Bayern cai trị; dù Áo không ủng hộ, tước vị này cuối cùng phần lớn cũng thuộc về họ. Nền tảng của các đại quý tộc được giữ vững; về chính trị, họ chắc chắn không thể sánh bằng ở Bayern, nhưng về kinh tế, Vương thất Bayern cũng không hề thua thiệt. Dù cho bị chính phủ trung ương tước đoạt những quyền lợi quan trọng nhất, cũng không thể nào thực sự biến quốc vương thành con rối, ít nhất trong thể chế như của Áo thì điều đó không được phép. Việc bị vô hiệu hóa chỉ là tạm thời; chỉ cần quốc vương có chút năng lực, ngài có thể giành lại phần lớn quyền lợi, và Hoàng đế Franz không thể nào dung thứ cho sự càn rỡ của quan lại. Nếu hôm nay họ có thể vô hiệu hóa một quốc vương cấp dưới, thì ngày mai những kẻ này sẽ dám vô hiệu hóa cả Hoàng đế. Sự đa nghi là bản năng của một Hoàng đế; những hành vi phạm điều cấm kỵ nhất định phải bị trấn áp kiên quyết, không thể để lại cho quan lại dù chỉ nửa chút cơ hội.

***

Tại Vương cung München, Vương thất Bayern đã bắt đầu dọn đi, bởi họ không còn được hoan nghênh tại đây. Dù là dân chúng hay quan lại, đều không mong muốn họ tiếp tục ở lại. Theo quan điểm của mọi người, việc Vương thất Bayern trao đổi vương vị với Áo là lựa chọn tốt nhất, để tất cả có thể cùng chung sống hòa thuận. Những người đã tuyên bố trung lập trong chiến tranh, cuối cùng không cần lo lắng bị truy cứu nợ cũ. Vương thất có một nơi đến tốt đẹp, và họ cũng có thể yên tâm thần phục Vương triều Habsburg.

Nhìn cánh cửa cung điện từ từ khép lại, Maximilian Đệ Nhị thở dài một tiếng. Sự cai trị của Vương triều Wittelsbach đối với Vương quốc Bayern cứ thế mà kết thúc; chẳng bao lâu nữa, ngài sẽ là Maximilian Đệ Nhất của Vương quốc Lombardy. Dường như bị một lời nguyền, Vương triều Wittelsbach đã từng cai trị không ít vùng đất, nhưng về cơ bản đều không kéo dài được lâu, và Vương quốc Bayern chỉ là một trong số đó. Vương triều Wittelsbach vẫn còn khá giả, nên dù rời đi vẫn có rất nhiều người đi theo. Họ nhanh chóng tập hợp thành một đội ngũ vài ngàn người, dưới sự hộ tống của đội cận vệ vương thất, tiến về kinh đô Milano của Vương quốc Lombardy. Đây cũng là lý do chính phủ Áo không muốn dùng vũ lực; một vương thất đã ăn sâu bám rễ không dễ đối phó. Tốt hơn nhiều khi họ tự nguyện rời đi như hiện tại. Nếu không giữ thể diện, những người này mà gây rối thì e rằng Bayern sẽ không thể thái bình trong ba đến năm năm.

***

...

Tại Paris, Napoléon Đệ Tam phẫn nộ đập vỡ không biết bao nhiêu bình hoa. Nguyên nhân vô cùng đơn giản: hôn sự của ngài gặp vấn đề, khi hầu hết các vương thất châu Âu đều coi thường vị "bạo phát hộ" này. Cách đây không lâu, ngài định kết thông gia với Quận chúa Carola của Vương thất Thụy Điển đã thoái vị, nhưng bị từ chối. Giờ đây, lời cầu hôn Công chúa Adelheid của Hohenlohe-Langenburg lại một lần nữa bị khước từ.

Không chỉ riêng ngài, trên thực tế, ngay cả Napoléon lừng lẫy cũng từng phiền muộn vì vấn đề này. Các đại quý tộc coi thường những kẻ "bạo phát hộ" như họ, nhưng châu Âu lục địa lại là một thế giới trọng huyết thống. Huyết thống không cao quý, tính hợp pháp của sự cai trị liền bị nghi ngờ. Nếu bản thân huyết thống không cao quý, thì phải dựa vào hôn nhân chính trị để bù đắp. Napoléon Đệ Tam tràn đầy cảm xúc, ngài chỉ là cháu trai của Napoléon, mức độ công nhận của dân chúng trong nước đối với ngài không cao, cần một cuộc hôn nhân chính trị để củng cố địa vị. Từ năm 1851, ngài đã đau đầu vì vấn đề này. Mãi cho đến bây giờ vẫn không có kết quả: các đại quý tộc coi thường ngài, còn ngài lại coi thường các tiểu quý tộc. Không trách ngài tức giận, dù sao cũng là Hoàng đế Pháp, dù không cưới được công chúa chính thống, thì công chúa bàng hệ cũng được chứ? Kết quả là đừng nói công chúa chính thống, ngay cả công chúa của vương thất đã thoái vị cũng coi thường ngài. Năm lần bảy lượt bị người ta từ chối, chuyện như vậy ngài có thể nhẫn nhịn mới là lạ.

Có lẽ sau khi đã trút giận, Napoléon Đệ Tam lạnh lùng hỏi: "Còn có những ứng viên nào khác?"

Cung tướng khẽ nói: "Bệ hạ, những ứng viên tiếp theo có thân phận hơi thấp, không xứng với địa vị của ngài!"

Napoléon Đệ Tam liếc mắt trừng y, chẳng phải nói đi nói lại một chuyện sao? Người xứng đáng, ngài cũng có cưới được đâu! Trong bối cảnh đó, nữ quý tộc Tây Ban Nha gốc Scotland, Eugénie de Montijo, xuất hiện trong cung đình Pháp. Napoléon Đệ Tam không muốn tiếp tục giày vò nữa; nếu không cưới được người có thân phận tương xứng, vậy thì kết hôn với người mình yêu thích vậy.

Ngày 1 tháng 12 năm 1853, Napoléon Đệ Tam tuyên bố tin tức sắp kết hôn với toàn thể các quan chức cấp cao. Đồng thời, ngài chỉ rõ rằng ngài muốn cuộc hôn nhân này không bị ràng buộc bởi người Pháp, cũng không chịu ràng buộc bởi các vương triều nước ngoài: "Ta yêu một người phụ nữ mà ta yêu mến và kính trọng, hơn là một người xa lạ cùng với cuộc hôn nhân mang lại nhiều lợi ích và đầy đủ mọi thứ."

Tiên phong của tình yêu tự do đã xuất hiện, có thể nói Napoléon Đệ Tam đã mở một khởi đầu tốt đẹp, sau này không ít người noi theo đều lấy ngài làm gương. Câu chuyện phiếm này trong mắt giới quý tộc nhanh chóng lan truyền đến Vienna, thu hút sự chú ý của triều đình Vienna, và hậu quả trực tiếp là những ngày độc thân của Hoàng đế Franz sắp kết thúc.

***

...

Thái tể Metternich nhắc nhở: "Bệ hạ, đại điển thật sự không cần chuẩn bị sao? Điều này sẽ trở thành trò cười cho thiên hạ!"

Đế quốc mới sắp thành lập, Hoàng đế Franz sắp đội thêm một vương miện nữa, đại điển dĩ nhiên là không thể thiếu. Nhưng giờ đây, Hoàng đế Franz lại hạ lệnh không cần chuẩn bị trước, chỉ cần cử hành một nghi thức đơn giản là được, điều này trong mắt nhiều người là một trò đùa.

Hoàng đế Franz cười khổ nói: "Không còn cách nào khác, mặc dù thời gian đã trôi qua mấy tháng, nhưng dân chúng vẫn còn canh cánh trong lòng về sự phân liệt của vùng Đức. Lúc này chúng ta làm quá long trọng, dễ dàng gây ra sự bất mãn của mọi người, chi bằng đơn giản một chút thôi, để bày tỏ sự phản đối của chúng ta đối với kết quả Hội nghị Paris."

Hình tượng không thể sụp đổ, hiện tại ngài trong mắt người ngoài là một Hoàng đế nhiệt huyết, nhân từ, nên việc bất mãn với Hội nghị Paris mới là điều ngài nên làm. Dù là phát biểu công kích hội nghị hay trực tiếp viết văn để thể hiện, đều xoay quanh hình tượng này. Một Hoàng đế trẻ tuổi nóng tính, dưới cơn nóng giận đưa ra quyết định này không có bất kỳ sai sót nào, lại dễ dàng nhận được sự công nhận của dân chúng, tránh được tai bay vạ gió.

Hoàng đế Cumberland Đệ Nhất, người vừa từ Quốc vương Hannover thăng cấp thành Hoàng đế Liên minh các Quốc gia Đức, chính là một kẻ xui xẻo như vậy. Từ đầu đến cuối, ngài chẳng làm gì cả, nhưng vẫn bị giới văn nhân, mặc khách vùng Đức mắng tối tăm mặt mũi. Quốc gia đều là "Đế quốc Hài kịch", Hoàng đế tự nhiên cũng là "Hoàng đế Hài kịch". Cái biệt danh này có lẽ sẽ theo suốt cuộc đời ngài, và mãi mãi lưu truyền. Dĩ nhiên, vương vị của ngài vốn dĩ đến rất hài hước. Trước năm 1837, Hannover và Anh là thời kỳ đồng chủ; năm đó, khi William Đệ Tứ băng hà và Nữ hoàng Victoria kế vị, tình hình thay đổi. Do sự hiểu lầm về nội dung luật thừa kế Salic, vương vị rơi vào tay ngài. Sở dĩ nói hài hước là vì lúc đó mọi người đã bỏ qua "Chiếu thư Quốc bản" của Hoàng đế La Mã Thần thánh Karl Đệ Lục trước đó, có thể làm căn cứ pháp lý cho nữ giới thừa kế vương vị, luật pháp của Nữ hoàng Maria Theresia chính là từ đó mà ra. Đến khi người ta tìm ra, vương vị đã được xác định. Những người bất mãn với Cumberland Đệ Nhất thường lấy vấn đề này ra bàn tán, giờ đây lại càng nâng cấp thành "Hoàng đế Hài kịch". Hơn nữa, quyền lực của vị Hoàng đế này có hạn, không quản được dư luận của các bang quốc địa phương; dân chúng tâm trạng không tốt, liền lấy vị Hoàng đế này ra mà mắng cho hả giận.

Trên thực tế, Cumberland Đệ Nhất vô cùng an phận, gần như không gây chuyện. Ngay cả việc vương miện này có thể rơi vào đầu ngài cũng là kết quả của sự đánh cược giữa các bên. Áo dĩ nhiên chủ trương Hoàng đế Franz kiêm nhiệm Hoàng đế Liên minh các Quốc gia Đức, lý do là tỷ lệ ủng hộ trong dân gian cao nhất. Hiển nhiên điều này là không thể chấp nhận đối với các bên, nếu Hoàng đế Franz làm Hoàng đế, e rằng vài chục năm sau vùng Đức sẽ thống nhất. Nhà Habsburg trong phương diện này lại có kinh nghiệm phong phú, Đế quốc Áo hiện tại chính là được chỉnh hợp như vậy; để Hoàng đế Franz kiêm nhiệm Hoàng đế thì khác gì tái sinh Đế quốc La Mã Thần thánh? Người Anh đẩy Vương thất Hannover ra, cho rằng Đế quốc Liên bang mới thành lập nên lấy Hannover làm trụ cột, họ có sức cạnh tranh, nhưng nhược điểm là Quốc vương Hannover không đủ danh vọng ở vùng Đức. Nếu Hoàng đế Franz đẩy một người em trai đi tranh giành ngai vàng, dựa vào danh vọng của nhà Habsburg, cộng thêm việc các chính phủ bang quốc không muốn Hannover lớn mạnh, khả năng được chọn gần như là một trăm phần trăm. Hiển nhiên điều này là không thể nào, Áo còn muốn thống nhất vùng Đức đâu, nếu để một người em trai trở thành Hoàng đế Liên minh các Quốc gia Đức, chẳng phải tự tìm phiền phức cho mình sao? Nhà Habsburg bị loại, còn lại chỉ có các vương thất bang quốc tranh giành, với sự ủng hộ của người Anh, Vương thất Hannover tự nhiên đánh bại đông đảo đối thủ cạnh tranh, giành lấy thành quả chiến thắng.

***

...

Dưới sự kiên trì của Hoàng đế Franz, ngày 22 tháng 12 năm 1853, ngài đã đăng quang tại Cung điện Vienna, trở thành "Hoàng đế La Mã Thần thánh của Đế quốc Mới". Nghi thức đăng quang này có thể nói là một trò đùa, không mời bất kỳ khách khứa nào tham dự, đều là người nhà của "Đế quốc La Mã Thần thánh Mới". Sau khi tiếp nhận lời tuyên thệ thần phục của vài bang quốc, coi như là xong chuyện. Từ đầu đến cuối, tất cả mọi người đều giữ vẻ mặt nghiêm trang, không thấy bất kỳ sắc thái vui mừng nào.

Sau khi đại điển kết thúc, Hoàng đế Franz đã có một bài diễn văn tự giễu tại Quốc hội: "Hôm nay, trên đầu ta lại đội thêm một vương miện, áp lực trên vai nặng thêm mấy phần. Thành thật mà nói, ta không hề cảm thấy vui mừng, thay vì nói là Đế quốc La Mã Thần thánh Mới, không bằng nói Đế quốc La Mã Thần thánh phương Nam sẽ phù hợp hơn. Bất kể nói thế nào, Đế quốc La Mã Thần thánh cuối cùng cũng được tái lập, dù bị người đời chê cười, trở thành trò cười của thế giới, thì cũng vẫn tốt hơn là không có. Con đường phía trước còn rất dài, cần chúng ta tiếp tục bước đi. Hôm nay chúng ta tiến một bước so với hôm qua, vậy ngày mai có thể tiến thêm một bước so với hôm nay không? Sứ mệnh lịch sử nếu đã rơi vào vai chúng ta, vậy nhất định phải hoàn thành. Có người từng hỏi ta, khi nào vùng Đức mới có thể thống nhất, ta đã trả lời rằng: Khi nào trở thành cường quốc số một thế giới, hãy nghĩ đến vấn đề đó! Chúng ta rất gần với mục tiêu này, vì phía trước chỉ có hai quốc gia cần chúng ta vượt qua; chúng ta cũng rất xa với mục tiêu này, vì chênh lệch quốc lực thực sự rất lớn. Con đường ở phía trước, các ngươi sợ rồi sao?"

May mắn thay, Hoàng đế Franz có khả năng tự kiềm chế, biết rằng có những lời không thể nói lung tung, nếu không thì câu "đã không thần thánh, lại không Roma, càng không đế quốc" cũng suýt chút nữa đã thốt ra. Giờ đây, Đế quốc La Mã Thần thánh Mới, mặc dù không có "thần thánh" và "Roma", nhưng ít ra cũng miễn cưỡng là một "đế quốc" vậy! Còn về hai yếu tố trước, thật đáng tiếc, đó là điều vĩnh viễn không thể hoàn thành. Hoàng đế Franz đâu phải Thượng đế, lấy đâu ra "thần thánh"? "Roma" ngoài danh tiếng lớn ra, còn có tác dụng gì?

Dường như sự tự giễu của Hoàng đế Franz đã gây được tiếng vang lớn, hay có lẽ chính phủ Áo đã chú trọng dẫn dắt dư luận, nên Đế quốc La Mã Thần thánh Mới cuối cùng đã không gây ra làn sóng chỉ trích rộng rãi.