Chương 5

Chương 5

Ông lão gật đầu, chòm râu bạc khẽ động.

“Phải. Nhưng giữ thế nào, lại là chuyện khác. Giống như ta lái đò sáu mươi năm nay. Sông này, có khúc hiền hòa nước xanh trong thấy đáy như đoạn Thanh Lộ đổ về. Có khúc xoáy ngầm, nước cuồn cuộn đục ngầu sau những trận mưa ngàn. Cái tâm người lái đò lúc phải như mặt nước phẳng lặng quan sát từng gợn sóng nhỏ, lúc lại phải như cây sào cứng rắn mà mềm mại chống cho thuyền khỏi trôi vào vực xoáy.”

Ông ngừng một lát, nhìn về phía xa nơi dòng sông uốn khúc sau dãy núi.

“Cha cháu dạy chữ Thánh hiền là dạy cái đạo của người quân tử, lấy Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín làm gốc. Còn ta, một lão nông chèo đò, chỉ biết đạo của dòng nước. Nước mềm yếu nhưng bào mòn được đá, nước luôn tìm chỗ thấp mà xuôi chảy nên mới hòa thành sông thành biển. Cái tâm con người đôi khi cũng cần như nước. Cứng quá thì gãy, cao quá thì cô. Phải biết lúc nào nên chảy xiết, lúc nào nên lặng tờ.”

Đức Hưng chăm chú lắng nghe, chiếc gàu tre trong tay tự lúc nào đã buông thõng. Câu hỏi mà cậu ấp ủ bấy lâu, bỗng trào ra:

“Thưa bác, vậy nếu... nếu một người muốn làm điều đúng, nhưng cả dòng sông đời lại cuốn người ta đi hướng khác thì phải làm sao? Phải cố chống lại, hay để mặc cho dòng nước đưa đẩy?”

Ông lái đò nhìn cậu bé, ánh mắt sâu thẳm chứa đựng sự thấu hiểu của một đời từng chứng kiến bao cuộc qua sông.

“Con sông đời... à.” Ông khẽ thở dài.

“Cháu trai, ta đã chở không biết bao nhiêu người sang sông. Có kẻ vội vã, có người thong thả. Có kẻ mắt đăm đăm nhìn bến bờ kia, coi chuyến đò chỉ là phương tiện. Lại có người ngồi trong đò mà mắt dán vào dòng nước chảy, như muốn hỏi nó đi đâu. Con thuyền của ta, không bao giờ đi ngược dòng nước lớn. Nhưng một người lái đò giỏi, biết dựa vào con nước vào hướng gió, vào đá ngầm để đưa thuyền đến đúng bến mình muốn dù dòng nước có xiết, cuộc đời cũng vậy. Đừng cố chống lại cả dòng đời vì sức người có hạn, nhưng cũng đừng buông xuôi phó mặc. Hãy như người lái đò, dùng trí tuệ để nhìn thấu dòng chảy, dùng kinh nghiệm để tránh xoáy nước và dùng cái tâm vững vàng để giữ tay chèo không run. Cứ thế từng chút một, thuyền sẽ cập bến.”

Lý phu tử lúc này đã múc xong thùng nước, đứng cách đó không xa, lặng lẽ nghe cuộc trò chuyện. Ông mỉm cười, không chen vào. Đức Hưng trầm ngâm. Cậu nhìn dòng Quế Hà xanh thẳm, nhìn con đò cũ kỹ của ông lão neo bên bến, rồi nhìn đôi bàn tay chai sạn của mình.

“Bác... bác có bao giờ sợ hãi, khi gặp phải trận cuồng phong, sóng to gió lớn không?” “Ha ha…” Ông lão cười khà, tiếng cười vang lên giữa thinh không sông nước.

“Sợ chứ. Ai mà chẳng sợ. Nhưng sợ rồi thì làm sao? Buông mái chèo ra để cho thuyền chìm sao? Không được. Lúc ấy, cái sợ phải nhường chỗ cho cái biết. Biết rằng mình đã từng vượt qua những cơn sóng trước, biết rằng con thuyền này gỗ tốt, đinh chắc và biết rằng phía trước dù có bão tố, cũng sẽ có lúc trời yên biển lặng. Cái tâm vững, không phải là tâm không biết sợ. Mà là tâm biết rõ nỗi sợ, rồi vẫn cầm chắc tay chèo.”

Ông đứng dậy vươn vai, xương khớp kêu răng rắc. “Thôi, nước đã đầy thùng rồi. Cháu với thầy lên núi đi kẻo nắng lên cao. Chỉ nhớ lời bác: Đời người như một chuyến đò. Đạo làm người là nghệ thuật lái đò. Chữ nghĩa của cha cháu là bản đồ, kinh nghiệm của lão già này là những dấu xoáy trên mặt nước. Cháu học cả hai mới mong vượt sông an toàn. Còn bây giờ…”

Ông lão quay ra bến, với lấy mái chèo:

“Ta cũng phải chèo đò đây. Bên kia sông, có lẽ đã có người đang chờ.”

Đức Hưng cung kính cúi đầu:

“Con cảm ơn bác đã chỉ dạy.”

Hai cha con gánh nước lên vai, quay về con đường mòn dẫn lên núi. Tiếng mái chèo khua nước của ông lái đò vọng lại nhịp nhàng, đều đặn hòa vào thanh âm bất tận của dòng Quế Hà. Trong lòng Đức Hưng những lời nói mộc mạc ấy như những viên đá cuội nhẵn nhụi, lặng lẽ chìm xuống đáy tâm hồn, chờ ngày được dòng suy tưởng của cậu mài dũa thành ngọc.

Hai cha con gánh nước lên dốc núi. Phía sau lưng, sông vẫn chảy chiếc đò nhỏ đã neo vào gốc đa già như đời người neo vào một câu nói, một buổi sớm hay một ánh mắt đã từng thương mình.