Chương 139: Chim sẻ rình sau

Tin tức về việc các công ty đường sắt tư nhân phát hành cổ phiếu vừa được công bố đã gây chấn động lớn. Chỉ trong vòng chưa đầy ba ngày, cổ phần của năm công ty mới thành lập này đã được bán hết sạch, huy động được ba mươi triệu Florin vốn khởi điểm. Phải nói rằng các đại quý tộc thực sự rất hào phóng, mỗi người bỏ ra hàng trăm ngàn Florin mà không hề chớp mắt.

Ai nấy đều là những người thạo tin, hiểu rõ mục đích của chính phủ là muốn lôi kéo các thế lực địa phương cùng làm giàu, tránh việc có kẻ phá hoại công trình đường sắt. Dù vậy, chẳng ai có lý do gì để từ chối cơ hội phát tài cả. Franz chịu cùng họ làm giàu, điều đó có nghĩa là Hoàng đế coi họ như người nhà, khiến nhiều người cảm thấy yên tâm. Còn chuyện trấn áp loạn quân năm ngoái, đầu người lăn lóc, đã bị họ tự động bỏ qua. Vô thức, họ lại nhích mông một chút, phản đồ dĩ nhiên là đáng chết.

Với sự tham gia góp vốn của nhiều thế lực như vậy, những chuyện sau này Franz không cần phải bận tâm. Những người này còn sốt ruột hơn cả ngài, đường sắt xây xong sớm ngày thì mọi người sẽ kiếm tiền sớm ngày.

Đội khảo sát của Bộ Đường sắt đã lên đường. Để đẩy nhanh tiến độ, các công ty đường sắt mới thành lập cũng tổ chức đội khảo sát riêng, tham gia vào công việc. Đồng thời, năm tuyến đường sắt đầu tiên được khởi công là: Tuyến Donau (Praha đến Bratislava), Tuyến Weiße (Wien đến Szeged), Tuyến Viên-Milan (Wien đến Venezia), Tuyến Laibach (Ljubljana đến Zagreb) và Tuyến Galicia.

Dĩ nhiên, khoảng cách xây dựng thực tế chắc chắn không chỉ có vậy, năm tuyến này chỉ là các trục chính. Ví dụ, Tuyến Donau và Tuyến Weiße sẽ có các nhánh đường sắt liên kết; Tuyến Weiße sẽ kéo dài về phía tây đến Salzburg; Tuyến Donau cũng có một vài nhánh. Tuyến Laibach thì khỏi phải nói, khoảng cách thẳng tắp giữa hai nơi chỉ hơn một trăm cây số, làm sao có thể trở thành tuyến trục chính được? Dĩ nhiên là nó sẽ kéo dài về hai phía, về phía tây đến Villach và nối với Tuyến Viên-Milan, về phía đông đến Slavonski Brod.

Chỉ riêng các tuyến đường chính đã dài bốn đến năm ngàn cây số, cộng thêm các nhánh đường sắt lộn xộn, tổng chiều dài chắc chắn sẽ vượt quá mười ngàn cây số. Không nghi ngờ gì, Bộ Đường sắt đã "kẹp" vào đây một số tuyến đường khó khăn, sử dụng phương thức "buộc chặt" để phân bổ. Đây cũng là sự ngầm cho phép của Franz. Để đền bù, chính phủ Áo sẽ cung cấp một phần lao công miễn phí cho các công ty đường sắt, tình hình cụ thể sẽ được xác định dựa trên điều kiện thi công.

Đã lên thuyền rồi, giờ còn muốn rút lui sao? Không có nguồn lao công mà chính phủ có thể sử dụng như vật tiêu hao, các công ty đường sắt muốn xây dựng đường sắt cũng không dễ dàng. Một khi tỷ lệ thương vong quá lớn, dù cho mọi người có thủ đoạn thông thiên cũng không thể che giấu được. Thử nghĩ xem, hàng ngàn, hàng vạn người tử vong sẽ tạo ra sức ảnh hưởng xã hội lớn đến mức nào? Chưa kể, chỉ riêng tiền trợ cấp cũng đủ khiến họ phải ói máu.

Đây cũng là một trong những lý do khiến tiến độ xây dựng đường sắt ở các nước châu Âu quá chậm. Hàng năm xây dựng vài trăm cây số đường sắt, số người thương vong được kiểm soát trong một phạm vi nhất định, mọi người còn có thể chịu đựng. Nếu thương vong thảm trọng, công nhân cũng sẽ đình công. Chẳng lẽ từ hải ngoại vận chuyển nô lệ về thi công sao? Thời đại này, giá nô lệ cũng không hề rẻ, phí vận chuyển cũng không phải là một con số nhỏ.

Việc xây dựng đường sắt vào thời đại này có thể nói là vô cùng tàn khốc. Thiết bị cơ giới quá ít, phần lớn phải dựa vào sức người gánh vác, khu vực nguy hiểm thường xuyên khiến cả người lẫn thiết bị đều bỏ mạng. Thuốc phiện còn là vật dụng hàng ngày mà nhiều công ty đường sắt vô lương tâm chuẩn bị cho công nhân. Phần lớn mọi người không chịu nổi nỗi đau này, hoàn toàn dựa vào thuốc phiện để làm tê liệt bản thân, vài năm sau thì thân tàn ma dại.

Không nghi ngờ gì, mấy công ty đường sắt mới thành lập ở Áo này đều là đại diện của các công ty đường sắt vô lương tâm, các cổ đông phía sau màn cũng là một đám quý tộc đạo mạo trang nghiêm. Chính vì là quý tộc, họ nhất định phải để ý đến danh tiếng, nhiều chuyện có thể làm trong bóng tối, nhưng đưa ra mặt nổi thì không thể. Muốn tẩy trắng không dễ dàng, danh dự tổ tiên để lại càng không cho phép kẻ khác khinh nhờn.

Nhìn biểu hiện của Franz cũng biết, bản thân Hoàng đế không nhúng tay trực tiếp, Hoàng tộc Habsburg đầu tư còn phải thông qua một "công ty con" khác. Trong tình huống này, còn gì yên tâm hơn việc sử dụng tội phạm? Dù có chết bao nhiêu đi nữa, dư luận xã hội cũng sẽ không chỉ trích họ, ít nhất là trong thời đại này. Dĩ nhiên, điều này cũng không thiếu việc tìm vài quản lý, tổng giám đốc gì đó để gánh tội, sau đó chỉ trích họ quản lý sai lầm, rồi mọi chuyện sẽ chìm vào quên lãng.

Những người này đều là loạn đảng, trên dư luận đã bị bôi đen đến tận đáy nồi, chỉ cần Đế quốc Áo còn tồn tại một ngày, họ sẽ không thể được lật lại bản án. Đừng tưởng rằng châu Âu không có liên lụy cửu tộc, chính phủ Áo cũng sẽ không làm liên lụy. Liên lụy đến phản loạn, ngay cả quý tộc cao sang cũng phải xong đời, huống chi là thường dân?

Tất cả mọi người đều giả vờ hồ đồ, dân thường sẽ không thừa nhận nhà mình có người tạo phản, chỉ cần an phận thủ thường, chính phủ cũng giả vờ không biết gì. Ngược lại, thời kỳ chiến tranh hỗn loạn như vậy, muốn điều tra rõ ràng cũng vô cùng khó khăn, nên cứ trực tiếp xử lý như số người tử vong. Chẳng phải số người tử vong mà Metternich đưa ra là từ đâu mà có?

Những người này trên hộ tịch đã bị ghi là tử vong, người thân cũng coi họ là người chết, rất nhiều người đã tổ chức tang lễ sớm. Trừ đợt đầu tiên Franz trấn áp loạn quân ở Wien, "quân phản loạn giành trước trở giáo" được xử lý nhẹ, còn lại loạn quân ở khu vực Ý và Hungary về cơ bản đều thuộc về người chết.

Những người này cũng trở thành những lao công tốt nhất, người đã chết một lần thì không thể chết lại, những người này chết thì trực tiếp một mồi lửa đốt xong chuyện. Không cần thanh toán tiền lương, không cần thanh toán tiền trợ cấp. Không có người thân gây chuyện, không có truyền thông chỉ trích, sẽ không có bất kỳ phiền toái nào sau này. Vấn đề duy nhất là những người này nằm trong tay chính phủ, muốn sử dụng đương nhiên phải trả giá.

Theo thỏa thuận trước đó, thực sự không có nhiều đoạn đường kèm theo như vậy, nhưng cũng không có cam kết cung cấp lao công miễn phí phải không? Không do dự bao lâu, mọi người vẫn quyết định xây dựng. Chỉ là đưa những đoạn đường này ra phía sau để xây, ngược lại đã giảm bớt khoản chi phí nhân công lớn nhất, cũng không làm tăng thêm bao nhiêu ngân sách. Tương lai có lợi nhuận thì đưa vào vận hành, không có lợi nhuận thì mười ngày nửa tháng chạy một chuyến xe, đó cũng là quyền tự do của họ.

Đường sắt Áo chỉ cần kiểm soát cấp độ vận hành, khả năng lỗ vốn thực ra không lớn, dù là khu vực xa xôi đến mấy, mười ngày nửa tháng cũng có thể gom được một xe hàng. Các tuyến đường do Bộ Đường sắt quy hoạch đều liên thông các thành phố, chứ không phải thôn quê, làm sao có thể không có việc kinh doanh? Các tuyến đường ít khách, không thể kiếm được nhiều tiền, nhưng vấn đề hòa vốn thì không lớn, dù có lỗ cũng sẽ không quá nhiều.

Đây là ưu thế của các công ty đường sắt tư nhân, họ có thể linh hoạt phân phối cấp độ tàu, vận chuyển hàng hóa, vận chuyển hành khách đều có thể căn cứ vào nhu cầu thực tế để phân phối. Chính phủ vận hành thì không được, nếu giao cho nhân viên điều độ cấp dưới quyền hạn lớn như vậy, e rằng hệ thống đường sắt sẽ rất nhanh bị họ rút ruột, việc giám sát này còn vô cùng phiền phức. Chủ doanh nghiệp tư nhân tự mình sẽ theo dõi, chính phủ cử ai theo dõi cũng không thể đảm bảo không bị ăn mòn, cũng không thể Hoàng đế Franz ngày nào cũng phải chú ý vấn đề này được.

Hơn nữa, chính phủ còn phải cân nhắc yếu tố chính trị, nhiều nơi cần đường sắt vận hành hàng ngày để phát triển kinh tế. Trong ngắn hạn, hệ thống đường sắt sẽ lỗ vốn, nhưng kinh tế địa phương cũng được kéo theo, thuế thu của chính phủ tăng lên. Cuối cùng, chính phủ lỗ hay lãi, khoản nợ này rất khó tính rõ ràng. Để tránh tham nhũng quy mô lớn, giảm bớt tổn thất, phần lớn đường sắt do chính phủ vận hành, cấp độ thường được cố định. Muốn điều độ, nhất định phải báo cáo từng cấp, trừ khi là tình huống đặc biệt, đa số thời điểm rất ít nhân viên tự tìm phiền phức, chi phí vận hành dĩ nhiên là tăng lên.

Trải qua một loạt thương lượng, mọi người cuối cùng vẫn đạt được nhất trí, công cuộc đại xây dựng đường sắt Áo chính thức khởi động. Để thu hồi chi phí trong thời gian ngắn nhất, lần này áp dụng "phương án ba bên" (bên khảo sát, bên thiết kế, bên thi công).

Công việc xây dựng đường sắt vừa mới bắt đầu, mọi người bất đắc dĩ phát hiện một vấn đề: dường như các mỏ cát đá xung quanh đường sắt đều đã rơi vào tay Tập đoàn Cát đá Áo. Điều này khiến nhiều người hối hận không thôi, trước khi xây dựng đường sắt, chỉ có cát đá quanh thành phố mới đáng giá chút tiền, cát đá ở đồng hoang rừng vắng căn bản không ai hỏi thăm. Nhưng bây giờ thì khác, xây dựng đường sắt nhất định sẽ sử dụng một lượng lớn nguyên liệu cát đá. Thời đại này không có ô tô, chỉ có thể dựa vào sức người hoặc súc vật vận chuyển, trừ việc khai thác tại chỗ thì căn bản không có lựa chọn nào khác.

Vừa nhận được tin tức này, nhóm quản lý cấp cao của các công ty đường sắt liền nổi giận. Họ vốn là những người được các cổ đông thuê để làm công việc bẩn thỉu, mệt nhọc, lúc này đến lượt họ ra sân. Thật đáng tiếc, họ không có cơ hội thể hiện, khi Tập đoàn Cát đá Áo đưa ra hậu thuẫn, mọi người đều coi như không có chuyện gì xảy ra.

Không đúng, có chuyện xảy ra. Lúc đến định phá đám, sau khi làm rõ tình hình, liền biến thành đàm phán làm ăn, lúc rời đi mang theo một phần hợp đồng cung cấp hàng hóa đã ký kết với Tập đoàn Cát đá Áo. Một giao dịch công bằng thực sự, toàn bộ nguồn cung cát đá đều theo giá thị trường. Nếu giá thị trường không bị kiểm soát, thì nên được coi là giao dịch công bằng.

Franz vẫn biết nặng nhẹ, kiếm một khoản nhỏ thì được, nếu chơi quá mức, truyền ra ngoài ảnh hưởng cũng không tốt. Cho nên giá cát đá thị trường cũng không tăng mạnh, chỉ là tăng ba mươi phần trăm so với trước khi khởi công đường sắt. Dĩ nhiên, các công ty đường sắt là khách hàng lớn, lại được giảm giá hai mươi phần trăm. Tổng hợp lại, đơn giá chỉ tăng bốn phần trăm, gần như không thể tăng giá hơn, tuyệt đối cũng coi là giá cả có lương tâm.

Điều này cũng nằm trong quy tắc, từ hơn nửa năm trước Franz đã mua những khoáng sản này với giá rẻ mạt, trong đó không ít khoáng sản đều được mua từ tay các quý tộc. Thời đại này, thứ đáng giá nhất chính là tin tức. Không có cách nào, tin tức của họ không đủ linh thông, lại tham lam những món hời nhỏ, chỉ có thể nhận thua.

Điều duy nhất khiến họ yên tâm là dường như Hoàng đế bệ hạ không đặc biệt nhắm vào đường sắt. Ngài mua không chỉ cát đá, trừ mỏ vàng, mỏ bạc quá đắt ra, những mỏ lộn xộn khác cũng thu mua một đống. Ngay cả những mỏ cát đá này cũng không phải toàn bộ đều nằm dọc tuyến đường sắt, có cả ở những vùng núi hoang dã, hiển nhiên cũng là dựa vào việc "giăng lưới rộng" để kiếm tiền.

Nhiều mỏ cát đá như vậy, Franz tự nhiên không thể nào phái người đến quản lý, dù sao đơn giá cát đá không cao, lợi nhuận chủ yếu dựa vào số lượng. Là một Hoàng đế quý trọng danh tiếng, chuyện chèn ép công nhân tự nhiên không thể làm, bao gồm cả chuyện ngài là ông chủ đứng sau cũng không được phép tiết lộ ra ngoài. Lúc này liền cần tìm nhà thầu khoán. Các đại quý tộc coi thường việc mua bán sang tay, chẳng phải còn có tiểu quý tộc và tiểu tư bản sao?

Điều này không cần Franz bận tâm, tin đồn về việc chuyển nhượng hợp đồng vừa được tung ra, rất nhanh đã có người liên hệ với người phụ trách Tập đoàn Cát đá Áo. Trong tay có hợp đồng đặt hàng, một món làm ăn chắc chắn kiếm tiền, đàm phán vẫn rất dễ dàng. Nhà thầu khoán chịu trách nhiệm chiêu mộ công nhân khai thác mỏ, chịu trách nhiệm quản lý tất cả công việc trên mỏ, hơn nữa vì thế gánh trách nhiệm pháp lý.

Căn cứ tình hình thực tế, Tập đoàn Cát đá Áo đưa ra hai mươi đến ba mươi phần trăm lợi nhuận của hợp đồng, phần còn lại do nhà thầu khoán tự do chi phối, bao gồm nộp thuế và thanh toán tiền lương nhân công. Hợp đồng sẽ chấm dứt khi đường sắt hoàn thành. Có kiếm được tiền hay không, liền nhìn trình độ quản lý của những người này. Ngược lại, người ký hợp đồng với họ là Tập đoàn Cát đá Áo, còn đẩy toàn bộ trách nhiệm cho nhà thầu khoán, dù có xảy ra vấn đề lớn đến mấy, tối đa cũng chỉ truy xét đến "công ty con" Tập đoàn Cát đá Áo này. Sau đó thì không có sau đó nữa, phía sau "công ty con" vẫn là "công ty con", đến bước này cũng liền dừng lại. Người biết chuyện đều là người thông minh, sẽ không có ai mở nắp.

Mặc kệ người khác tính toán thế nào, tranh giành ra sao, chỉ trong chớp mắt, Franz đã kiếm được phần lợi nhuận lớn nhất. Ước chừng chờ những tuyến đường sắt này sửa xong, số tiền Franz đã đầu tư mua khoáng sản trước đó sẽ được thu hồi toàn bộ, và các mỏ chính là lợi ích lớn nhất ngài kiếm được. Phải biết đây mới chỉ là khởi đầu, vẻn vẹn chỉ là khai thác một phần mỏ cát đá, phía sau còn rất nhiều mỏ chờ khai thác. Giờ khắc này, Franz phát hiện, ông chủ mỏ mới là người hạnh phúc nhất.