Chương 142: Thủ đoạn hèn hạ

Cùng với việc khởi động kế hoạch đường sắt, Hoàng đế Franz cũng không quên hai ngành công nghiệp cốt lõi khác, tuy nhiên, sự can thiệp trực tiếp của chính phủ vào hai ngành này lại ít hơn nhiều.

Ở một mức độ nào đó, ngành công nghiệp chế biến có thể được xem là một tổng thể. Ngành chế biến nông sản có thể tách riêng ra, không có các yếu tố khác, đơn thuần là có thể kiếm tiền. Hiện tại, nguồn ngoại tệ lớn nhất của Đế quốc Áo chính là xuất khẩu nông sản, bao gồm hai phần: xuất khẩu nông sản tinh chế và xuất khẩu nông sản thô.

Không nghi ngờ gì nữa, việc xuất khẩu lương thực đã qua chế biến mang lại lợi nhuận cao hơn nhiều, có thể kéo theo một lượng lớn nhân viên có việc làm và mang lại nguồn thuế lớn cho quốc gia. Từ góc độ phát triển kinh tế, đây chính là điểm tăng trưởng GDP. Franz còn trông cậy vào lợi nhuận từ xuất khẩu nông sản để bù đắp thâm hụt thương mại.

Trong thương mại quốc tế, Đế quốc Áo phần lớn thời gian đều ở trạng thái nhập siêu, đây cũng là yếu tố chính dẫn đến sự mất giá kéo dài của đồng Áo thuẫn. Tiền tệ vào đầu năm nay không phải là hệ thống tín dụng như đời sau, mà hoàn toàn là vàng ròng bạc trắng thật sự. Khi thanh toán thương mại quốc tế, mọi người đều sử dụng vàng bạc. Tiền tệ quốc tế? Bảng Anh miễn cưỡng có thể tính, nhưng cũng chưa đạt đến địa vị như cuối thế kỷ 19, phần lớn các quốc gia và khu vực đều không công nhận. Trong bối cảnh này, nếu thâm hụt thương mại kéo dài, sẽ dẫn đến việc tài sản bị rút ra nước ngoài, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế trong nước.

Sau khi Franz nắm quyền, để kinh tế trong nước phát triển bình thường và ổn định giá trị đồng Áo thuẫn, việc nhanh chóng tìm cách xoa dịu thâm hụt thương mại đã trở thành công việc cấp bách trước mắt của chính phủ. Trong ngắn hạn, để chính phủ Áo đạt được cân bằng thương mại, chỉ có thể thông qua việc xuất khẩu nông sản tinh chế, kiếm lấy giá trị thặng dư của sản phẩm.

Tháng 8 năm 1849, chính phủ Áo đã công khai quy định: giảm thuế suất đối với các doanh nghiệp chế biến nông sản xuống 2 điểm, đồng thời tuyên bố rằng sau năm 1850, thuế quan đối với xuất khẩu nông sản thô sẽ tăng 1 điểm. Để khuyến khích mọi người đầu tư nhiều hơn vào ngành này, chính phủ Áo còn quy định: các doanh nghiệp chế biến nông sản mới thành lập sẽ được miễn thuế trong năm đầu tiên, và hưởng nửa thuế trong ba năm tiếp theo.

Bị ảnh hưởng bởi chính sách này, trong vài tháng cuối năm 1849, Áo đã tăng thêm 221 doanh nghiệp chế biến nông sản, bao gồm cả Franz cũng tham gia. Áo vốn là một nước xuất khẩu nông sản lớn, việc phát triển ngành chế biến nông sản có lợi thế tự nhiên, chỉ cần đưa ra chính sách khuyến khích là được.

Ngành chế tạo thì phức tạp hơn, phạm vi này quá rộng. Ở một số lĩnh vực, Áo có ưu thế, nhưng phần lớn các ngành đã bắt đầu lạc hậu. Tuy nhiên, sự lạc hậu này chỉ là so với người Anh đã hoàn thành công nghiệp hóa, còn ở khu vực Đông và Nam Âu, công nghiệp Áo vẫn có ưu thế.

Theo Franz, thúc đẩy sự phát triển của ngành chế tạo, trên thực tế, chính là đẩy nhanh tốc độ công nghiệp hóa. Sản xuất cơ giới hóa có ưu thế quá lớn so với công nghiệp thủ công. Điều này không thể thực hiện trong thời gian ngắn, nhưng chính phủ vẫn hỗ trợ công nghiệp nặng, ví dụ như ngành thép, ngành chế tạo thiết bị cơ khí, đều được ưu tiên. Sự ưu tiên này không chỉ là giảm thuế suất, mà còn là việc chính quyền địa phương sẽ hỗ trợ giải quyết các vấn đề về cơ sở hạ tầng, ví dụ như nước công nghiệp, vấn đề giao thông.

Phát triển ngành chế tạo, điều quan trọng nhất là phải kiên trì, không nói một năm, ngay cả ba năm hay năm năm cũng chưa chắc đã thấy thành tích, nhưng nếu kiên trì mười năm, hai mươi năm, nhất định sẽ đạt được thành quả. Sáng tạo? Bây giờ nói vấn đề này còn quá sớm. Trước khi hoàn thành công nghiệp hóa, ngành chế tạo của Áo đi theo con đường sao chép của người Anh, dĩ nhiên thỉnh thoảng có được những thành quả bất ngờ cũng là điều đáng mừng.

...

Tóm lại, từ nửa cuối năm 1848 đến cuối năm 1849, các cải cách kinh tế của chính phủ Áo đều nhằm mục đích loại bỏ các trở ngại cho sự phát triển kinh tế trong nước. Là một quốc gia đặc biệt với nửa kinh tế kế hoạch, nửa kinh tế thị trường, năm 1849, Áo đã đạt được những thành tựu đáng chú ý về kinh tế.

Cảm nhận trực quan nhất của người dân Viên là giá lương thực giảm, so với năm 1847 đã giảm 15%. Đừng coi thường con số này, trên thực tế, trong công nghiệp, điều này vô cùng quan trọng. Giá lương thực giảm có nghĩa là chi phí nuôi sống công nhân giảm. Chi phí sinh hoạt giảm cũng giúp cuộc sống của người dân tầng lớp dưới trở nên tốt đẹp hơn.

Nhiều người bắt đầu có những khoản tiết kiệm nhỏ. Số tiền này có người chọn cất giữ, cũng có người chọn tiêu dùng. Một hai người thì bình thường, nhưng khi số lượng lớn người tập hợp lại thì không phải là một con số nhỏ, mức độ thịnh vượng của thị trường tăng lên. Những khoản tiêu dùng nhỏ này cuối cùng vẫn quay trở lại sản xuất công nghiệp. Có thị trường ắt có sản xuất, thúc đẩy sản lượng công nghiệp tăng cao.

Nếu ảnh hưởng này không đáng kể, thì sau khi bãi bỏ thuế quan nội bộ, việc mở rộng thị trường vùng Hungary đã tạo ra ảnh hưởng lớn. Dù kinh tế có lạc hậu đến đâu, cũng có hơn mười triệu dân. Sau khi giải phóng nông nô và tiến hành chuộc đất, những người này đã trở thành những người có tài sản. Có tài sản ắt có sức mua. Có thể hiện tại thị trường này chưa hoàn toàn phát triển, nhưng tổng số tiêu dùng gia tăng là một sự thật không thể chối cãi.

Không có thuế quan, sức cạnh tranh của các sản phẩm thương mại của Áo ở vùng Hungary tăng lên đáng kể. Cộng thêm việc mở rộng thị trường vùng Hungary, tự nhiên đã kích thích sự phát triển của ngành thương mại trong nước, tạo nên một sự thịnh vượng nhỏ.

Theo thống kê của Bộ Công nghiệp, năm 1849, sản lượng công nghiệp của Áo so với năm 1847 đã tăng 15%. Con số này nằm ngoài dự đoán của Áo, nhưng lại hợp tình hợp lý. Sản lượng công nghiệp không thể tăng vọt ngay lập tức, việc mở rộng sản xuất cũng cần thời gian. Thời đại này không giống như đời sau, đặt hàng là có thể nhận được thiết bị ngay. Vài năm tiếp theo mới là thời kỳ bùng nổ sản lượng công nghiệp của Áo.

Ngoài việc mở rộng thị trường nội địa, việc thành lập Liên minh Kinh tế La Mã Thần thánh đã mang lại một thị trường rộng lớn hơn cho ngành thương mại trong nước, tự nhiên sẽ kích thích sản xuất công nghiệp.

Trong khi Franz đang mơ ước về một tương lai tươi đẹp, một tin xấu đã truyền đến.

"Bệ hạ, tin tức từ St. Petersburg cho hay, sự kiên nhẫn của người Nga đã cạn. Một tuần trước, sau khi chính phủ Phổ tuyên bố tổng động viên toàn quốc, Sa hoàng Nicholas I đã đưa ra quyết định đối đầu gay gắt. Quân đội Đế quốc Nga đang tập trung về biên giới Phổ - Nga. Sáng hôm qua, Bộ Ngoại giao Nga đã gửi tối hậu thư 72 giờ cho Đại sứ Phổ tại Nga. Nếu không có gì bất ngờ, chính phủ Phổ sẽ sớm thỏa hiệp với người Nga, họ hiện không dám khai chiến với người Nga."

Metternich cau mày nói. Việc Phổ và Nga giằng co vì Chiến tranh Đan Mạch phù hợp với lợi ích của Áo. Nó vừa tiêu hao thực lực của chính phủ Phổ, vừa làm xấu đi quan hệ Phổ - Nga, làm nổi bật tầm quan trọng của liên minh Nga - Áo đối với người Nga. Nhưng nếu người Nga không còn kiên nhẫn, thì chính phủ Phổ sẽ không thể tiếp tục kiên trì.

Ban đầu, chính phủ Phổ còn tự tin vào việc thôn tính hai công quốc Schleswig - Holstein. Sau khi thấy thái độ cứng rắn của người Nga, sự tự tin của họ dần giảm sút. Cho đến nay, yếu tố khiến họ không buông bỏ không còn là việc thôn tính hai công quốc Schleswig - Holstein, mà là ý chí của người dân vùng Đức không cho phép họ lùi bước.

Người Nga rất đáng sợ, những nước láng giềng của họ cảm nhận sâu sắc nhất, còn các bang quốc Đức bị Phổ và Áo chia cắt thì không cảm thấy như vậy. Để lấy lòng ý dân trong nước, chính phủ Công quốc Sachsen-Gotha đã công khai tuyên bố: "Vì sự toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia Đức trong liên minh, chúng ta không tiếc cùng người Nga tử chiến!" Vương quốc Hannover cũng mạnh mẽ bày tỏ: "Chỉ cần người Nga dám xâm lược Schleswig - Holstein, chúng ta sẽ cùng người Nga tử chiến đến cùng!" Ngay cả Franz cũng không thể không bày tỏ: "Nếu cần xuất binh bảo vệ Schleswig - Holstein, Áo sẽ không đứng sau."

...

Những vương quốc, công quốc này chỉ cứng rắn bằng lời nói. Còn các thành phố tự do, những nơi bị ý dân thống trị, đã chọn hành động thực tế. Quân viễn chinh dân tộc Đức Hamburg, Quân tự vệ dân tộc Đức Lübeck, Quân tình nguyện dân tộc Đức Hanse Bremen... Không cần quá coi trọng, những đội quân có tên rất kêu này, trên thực tế chỉ bao gồm vài trăm phần tử dân tộc chủ nghĩa, ý nghĩa chính trị lớn hơn ý nghĩa thực tế.

Mọi người đã làm đến mức này, chính phủ Phổ dĩ nhiên là ngại rút lui. Friedrich Wilhelm IV bày tỏ rằng ông ta cũng cần thể diện. Nếu không có một lý do thuyết phục mọi người, ông ta rút lui thì còn muốn làm gì ở vùng Đức nữa? Nhưng đối đầu cũng không được. Nếu Phổ thực sự đánh nhau với người Nga, liệu những người hô khẩu hiệu kinh thiên động địa này có lập tức thay đổi lập trường không? Tiết tháo trong mắt chính khách thì đáng là gì? Mượn cớ thì có hàng ngàn vạn, sợ gì không tìm được? Thật sự không được, tổ chức một nhóm tình nguyện viên sang làm viện quân, đẩy những kẻ ngứa mắt vào làm bia đỡ đạn, mọi người cũng không phải là không làm được.

Nhìn cách làm của chính phủ Áo cũng biết. Phàm là muốn ra tiền tuyến tham chiến, đều có thể đăng ký. Sau khi chiến tranh bùng nổ, họ sẽ được đưa đến đó. Cuối cùng, ngay cả đoàn diễu hành cũng không có. Chính phủ Áo cũng không trấn áp hay xua đuổi, chỉ cử vài thư ký ghi chép danh sách những người tham gia diễu hành. Những người trong danh sách đều là những phần tử tích cực yêu chuộng các quốc gia Đức trong liên minh, chuẩn bị ra tiền tuyến. Chiến tranh đã bùng nổ, liên bang cần các ngươi bảo vệ. Chỉ hô khẩu hiệu thì không được, phải dùng hành động thực tế chứng minh lòng yêu nước của mình.

Những kẻ "miệng pháo" sợ hãi. Để họ hô khẩu hiệu thì được, ra tiền tuyến liều mạng thì hãy để người khác đi. Vốn dĩ, đại bộ phận sinh viên là lực lượng chủ chốt, bây giờ vẫn đang ở trường học gặm sách. Mặc dù họ quan tâm đến chuyện bên ngoài, nhưng không thể ra ngoài được. Cộng thêm thái độ của chính phủ dường như cũng rất tích cực, không cần họ làm gì, không đáng vi phạm nội quy trường học.

Người dân thường ai cũng có công việc. Ủng hộ việc thu hồi hai công quốc Schleswig - Holstein là một chuyện, ra đường diễu hành lại là một chuyện khác. Chẳng lẽ diễu hành là có thể thu hồi quốc thổ? Mọi người đều lý trí, chỉ cần động viên Vương quốc Phổ một chút là được, không cần thiết gây thêm phiền phức cho quốc gia. Phải biết rằng diễu hành biểu tình cũng ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế.

"Chính phủ Phổ muốn thỏa hiệp, chúng ta cũng không làm gì được. Kéo dài thời gian lâu như vậy, chắc hẳn Vương quốc Phổ năm nay sẽ phải sống cuộc sống khó khăn. Friedrich Wilhelm này có lẽ đang hối hận, trước sau đã hao phí cái giá lớn như vậy, bây giờ lại là công dã tràng." Franz cười khổ nói.

Ông ta thật sự không có ý hả hê. Nếu người Phổ không kích động người Nga tổng động viên toàn quốc, Nicholas I cũng sẽ không dễ dàng nổi nóng như vậy, thì Chiến tranh Schleswig kéo dài đến sang năm sẽ không thành vấn đề. Đến lúc đó, số tiền Franz đã đầu tư đã thu hồi được một phần vốn, cộng thêm vốn dự trữ mà Ngân hàng Hoàng gia thu hút từ bên ngoài, có thể lấp đầy lỗ hổng từ số tiền quyên góp mà ông ta đã sử dụng tiền công.

Bây giờ người Phổ rõ ràng là không thể kiên trì nổi, mới cố ý kích động người Nga, mượn mối đe dọa quân sự của người Nga để thuyết phục các phần tử dân tộc chủ nghĩa trong nước nhượng bộ. Không phải Friedrich Wilhelm IV rảnh rỗi mà muốn ra lệnh tổng động viên toàn quốc sao? Đánh Vương quốc Đan Mạch thì binh lực hiện tại của Vương quốc Phổ là đủ rồi, nhưng nếu đánh người Nga thì tổng động viên toàn quốc cũng không đủ sao?

Các phần tử dân tộc chủ nghĩa trong nước Phổ có thể được thuyết phục, dù sao ai cũng hiểu rằng đánh nhau với người Nga thì lòng dạ không yên. Lần tổng động viên toàn quốc này, chính phủ Phổ đã sắp xếp họ vào quân đội. Hô khẩu hiệu thì mọi người không sợ, nhưng đến doanh trại rồi, nhiều người cũng bắt đầu suy nghĩ lại. Không thể vì hai công quốc Schleswig - Holstein mà để họ mất mạng chứ?

Một khi Phổ và Nga khai chiến, dù các bang quốc Đức có hoàn toàn ủng hộ họ, thì tổn thất lớn nhất vẫn là Phổ. Nếu thua trận, không những hai công quốc này không thu hồi được, mà có khi còn phải cắt một mảnh đất ra ngoài. Về mặt quân sự, khả năng thắng quá thấp, dĩ nhiên là tinh thần tích cực của mọi người không cao. Chỉ cần thuyết phục được trong nước, chính phủ Phổ sẽ vượt qua được cửa ải khó khăn.

Về dư luận vùng Đức, Friedrich Wilhelm IV rõ ràng là đã từ bỏ. Một vấn đề rõ ràng như vậy, các bang quốc Đức liên thủ gây khó dễ cho họ, làm sao có thể dễ dàng đảo ngược được? Bị mắng thì cứ bị mắng, dù sao cũng không thiếu một miếng thịt. Tham vọng thống nhất vùng Đức thì họ có, nhưng không có thực lực tương ứng. Dù có được sự ủng hộ của người dân, nhưng trên chiến trường không thắng được thì cũng vô ích thôi.

Chính phủ Phổ đã đưa ra lựa chọn đúng đắn, chuyện không thể làm thì kịp thời cắt lỗ. So với lợi ích thực tế, danh tiếng cũng có thể hy sinh. Không có danh vọng ở vùng Đức, quan hệ Phổ - Nga trở nên xấu đi, Vương quốc Phổ muốn thống nhất Đức về cơ bản là không có cơ hội. Về mặt chiến lược, Áo đã giành chiến thắng.

Tuy nhiên, Franz lại không vui nổi, tiền, tiền, tiền, không có tiền thì tuyệt đối không được. Cắn răng, Franz quyết định áp dụng kế hoãn binh. Một khi chính phủ Phổ nhượng bộ, từ bỏ hai công quốc Schleswig - Holstein, ông ta sẽ yêu cầu Ngân hàng Hoàng gia đòi lại tiền quyên góp từ chính phủ Phổ. Phải biết rằng chiến tranh kéo dài đến bây giờ, Ngân hàng Hoàng gia đã trước sau thanh toán cho chính phủ Phổ hơn bốn triệu thuẫn tiền quyên góp. Số tiền này đã được sử dụng vào chiến tranh, chính phủ Phổ hiển nhiên là không thể trả lại.

Lấy danh nghĩa đòi lại tiền quyên góp để trì hoãn thời gian, tạo thời gian cho khoản bồi thường. Làm như vậy tuy có hơi hèn hạ, còn làm mất lòng chính phủ Phổ, nhưng Franz không kịp nghĩ nhiều như vậy. Không làm như vậy, ông ta lấy gì để trả lại tiền quyên góp của người dân? Nếu theo cam kết trước đó, thanh toán theo tỷ lệ vốn còn lại, thì lỗ hổng tài chính của Franz sẽ nhanh chóng bị bại lộ. Chỉ cần khăng khăng nói rằng chính phủ Phổ đã lừa gạt tiền quyên góp, đại diện cho toàn bộ người dân đã quyên góp yêu cầu họ trả lại, chuyển hướng sự chú ý của mọi người, mới có thể tranh thủ đủ thời gian để huy động vốn.

"Liên hệ với các chính phủ bang quốc Đức, một khi chính phủ Phổ từ bỏ hai công quốc Schleswig - Holstein, mọi người hãy cùng nhau gây khó dễ, kích động người dân đòi lại số tiền quyên góp đã bị Phổ lừa gạt." Franz suy nghĩ một chút nói.

"Vâng, Bệ hạ." Metternich trả lời.