Chương 144: Dự toán

Lễ Giáng sinh đã qua, hội nghị dự toán niên độ tiếp theo của chính phủ Áo lại bắt đầu. Trên thực tế, đến thời điểm này, cuộc chiến tranh giành dự toán giữa các bộ ngành đã kết thúc, bây giờ chỉ là tiến hành vòng xác định cuối cùng. Nếu thực sự đưa vấn đề xác định dự toán ra thảo luận trong hội nghị, e rằng vài ngày cuối cùng cũng không đủ thời gian để kiểm tra tài liệu chuẩn bị của mọi người.

Thủ tướng Felix đệ trình lên Franz một bản báo cáo, tâu rằng: "Bệ hạ, đây là kế hoạch dự toán niên độ 1850, các khoản chi tiêu chính bao gồm: Quân phí, hành chính chính phủ, kinh phí giáo dục, tiền bồi hoàn đất đai, xây dựng cơ sở hạ tầng và thống nhất văn hóa. Sáu hạng mục lớn này."

"Trong đó, chi tiêu quân phí so với năm 1849 giảm 27%; chi tiêu giáo dục tăng 31%; chi tiêu phổ biến văn hóa tăng 32%; kinh phí hành chính chính phủ tăng 9%; chi tiêu xây dựng cơ sở hạ tầng tăng 44.5%."

Tóm lại, ngoài quân phí giảm xuống, các khoản chi khác đều gia tăng đáng kể. Tiền bồi hoàn đất đai là ngoại lệ, hạng mục này trước đây vốn không có. Cùng với sự gia tăng chi tiêu, thu nhập tài chính của chính phủ cũng tăng lên, nếu không phần dự toán này về cơ bản sẽ không thể thông qua.

Franz tiếp nhận bản báo cáo dự toán, chỉ lướt qua bảng tổng hợp.

Chi tiêu quân phí là 61.568.400 Thaler, trong đó hải quân 10.652.300 Thaler, lục quân 50.916.000 Thaler. Chiến tranh đã kết thúc, việc giải trừ binh bị đã hoàn thành trong năm 1849. Đến năm 1850, việc quân phí chi tiêu giảm xuống đáng kể là điều bình thường. Tuy nhiên, chỉ có quân phí lục quân giảm, còn quân phí hải quân so với niên độ trước đó lại tăng thêm 1.500.000 Thaler, xem ra lực lượng phe thực dân trong chính phủ đang lớn mạnh.

Kinh phí giáo dục là 68.509.400 Thaler, trong đó chi tiêu cho giáo dục bắt buộc là 40.164.100 Thaler; chi tiêu cho giáo dục đại học là 20.563.200 Thaler (bao gồm chi phí nghiên cứu khoa học tại các phòng thí nghiệm đại học và cao đẳng); chi tiêu cho giáo dục trung học là 7.782.100 Thaler.

Chi phí giáo dục thấp hơn nhiều so với dự đoán của Franz. Một mặt là do giáo dục bắt buộc vẫn đang trong quá trình phổ cập, chưa hoàn thành; mặt khác là các gia đình có điều kiện, vì tương lai tốt đẹp hơn cho con em, đã chọn các trường học có điều kiện giáo dục tốt hơn và thu học phí. Bề ngoài, Bộ Giáo dục cấp kinh phí giáo dục cho tất cả học sinh giai đoạn giáo dục bắt buộc đều như nhau. Trên thực tế, các trường học giáo dục bắt buộc còn cung cấp miễn phí ba bữa ăn, đồng phục học sinh và chỗ ở. Chi tiêu cho một đứa trẻ không lớn, nhưng số lượng lớn thì cũng là một khoản chi không nhỏ. Ước tính sơ bộ, riêng khoản này đã giảm được mười triệu Thaler chi tiêu.

Kinh phí xây dựng cơ sở hạ tầng là 48.203.800 Thaler, trong đó bao gồm chi phí xây dựng đường sắt 20.150.200 Thaler, chi phí tái thiết sau chiến tranh 15.416.000 Thaler, chi phí cải tạo cơ sở hạ tầng đô thị 10.263.200 Thaler, và các khoản khác... Đây là điều không thể tránh khỏi, có những tuyến đường sắt hoàn toàn không có giá trị thương mại, thế nhưng lại có giá trị quân sự trọng yếu, nên vẫn phải xây dựng. Hậu thế còn có người chỉ trích đường sắt của Đế quốc Áo-Hung vì ưu tiên quân sự mà ảnh hưởng đến thương mại. Để tránh tình huống như vậy xảy ra, những tuyến đường sắt này chỉ có thể do chính phủ Áo bỏ tiền xây dựng; trông chờ vào đầu tư tư nhân, e rằng đến thế kỷ sau cũng chưa chắc khởi công. May mắn là những tuyến đường sắt này không quá dài, thường chỉ khoảng 180 cây số, dài nhất cũng không quá 400 cây số, tổng chiều dài cộng lại cũng chỉ khoảng hai ba nghìn cây số. Sau khi hoàn thành, kết nối với mạng lưới đường sắt của Áo, có thể trong thời gian ngắn nhất điều động quân đội trong nước ra tiền tuyến.

Kinh phí hành chính chính phủ là 53.282.100 Thaler, trong đó chi tiêu hành chính quản lý doanh nghiệp là 11.261.000 Thaler, kinh phí hành chính cơ quan chính phủ là 42.021.000 Thaler. Nhìn đến đây, Franz nhướng mày, xem ra cần phải để các quốc doanh tự mình vận hành. Trong ngắn hạn, việc thống nhất không có vấn đề, nhưng về lâu dài, việc dựa vào chính phủ để quản lý doanh nghiệp sớm muộn cũng sẽ tách rời khỏi thị trường.

Kinh phí phổ biến văn hóa là 23.160.800 Thaler, đây là nỗ lực để thống nhất ngôn ngữ và chữ viết. Dưới ảnh hưởng của chính sách chính phủ Áo, mọi người đều biết học tiếng phổ thông sẽ dễ tìm việc làm hơn, nên việc phổ biến ở thành phố tương đối thuận lợi, nhưng ở nông thôn thì khó khăn hơn. Franz cũng không có biện pháp nào tốt hơn, việc cưỡng chế là không thể, vì như vậy chỉ làm mọi chuyện tồi tệ hơn. Xem ra việc thống nhất ngôn ngữ và chữ viết trong đời này là không thể, chỉ có thể hoàn thành ở đời sau. Tất cả các trường học trong nước đều bị yêu cầu bắt buộc mở khóa tiếng Áo. Hiện tại vẫn đang đào tạo giáo viên, cố gắng sớm ngày bãi bỏ tiếng địa phương. Đúng vậy, trong các văn kiện chính thức của Áo, lúc này đã không còn ngôn ngữ dân tộc nào khác, cả nước chỉ có một loại ngôn ngữ – tiếng Áo, còn lại đều là tiếng địa phương. Nếu không có gì bất ngờ, từ năm 1850 trở đi, tất cả giáo viên tiểu học đều phải tham gia kỳ thi tiếng Áo. Đạt chuẩn sẽ được hưởng mức lương cao nhất, không đạt chuẩn phải thi lại. Liên tục ba năm không đạt yêu cầu thì có thể chuẩn bị về nhà. Để sớm phổ biến tiếng Áo, Bộ Văn hóa và Bộ Giáo dục đã hao hết tâm tư.

Tiền bồi hoàn đất đai thì không cần nói, đây là khoản chi cố định hàng năm 105.000.000 Thaler, dùng làm tiền bồi thường khi mua đất của quý tộc. Khoản này do nông dân được cấp đất chi trả, chính phủ chỉ là trung gian.

Riêng sáu hạng mục chi tiêu này cộng lại đã lên tới 359.724.500 Thaler. Phía sau còn một loạt các hạng mục dự toán nhỏ khác, tổng cộng chi tiêu tài chính của Áo trong năm 1850 lên tới 423.000.000 Thaler. Nếu như hai năm trước nhìn thấy con số dự toán này, e rằng các quan chức chính phủ Áo sẽ ngất xỉu, vì nó gần gấp ba lần thu nhập tài chính của chính phủ. Bây giờ thì mọi người lại không có cảm giác gì. (Ghi chú: Hai năm trước tài chính Hungary là tách biệt.)

Tiền bồi hoàn đất đai của nông dân ước tính khoảng 158.000.000 Thaler. Sau khi chính phủ thanh toán 105.000.000 Thaler tiền chuộc đất cho quý tộc, vẫn còn 53.000.000 Thaler thu nhập. Chỉ có điều khoản thu nhập này không quá ổn định, dễ bị ảnh hưởng bởi thiên tai, sẽ có chút biến động. Nếu gặp phải thiên tai lớn, không chừng chính phủ còn phải bù thêm một phần.

Còn có thuế của Giáo hội, hàng năm dao động khoảng 93.500.000 Thaler, bị ảnh hưởng bởi giá nông sản. Trong đó còn phải khấu trừ 20% chia cho Giáo hội. Việc thu thuế của các nhân viên thần chức cũng có chi phí, không chỉ vất vả mà còn gánh tội, không thể để họ làm không công. Đến tay chính phủ chỉ còn 74.800.000 Thaler. Hiện tại khoản này dùng để thanh toán kinh phí giáo dục dường như vẫn còn dư, nhưng trên thực tế, chỉ cần chờ giáo dục bắt buộc được phổ cập toàn diện, số tiền này sẽ không đủ dùng, đến lúc đó chính phủ còn phải bỏ tiền vào.

Nếu khấu trừ hai khoản chi phí này trước, thì dự toán của chính phủ Áo sẽ không quá khủng khiếp. 423.000.000 - 74.800.000 - 158.000.000 = 190.200.000 Thaler.

Còn tiền lương của nhân viên quản lý doanh nghiệp, trên thực tế cũng có thể khấu trừ từ lợi nhuận đóng góp của các quốc doanh, chỉ có điều đã được thống nhất lại. Bộ Tài chính dự đoán thu nhập tài chính năm 1850 là 230.000.000 Thaler, tổng thu nhập dự kiến của chính phủ là 480.000.000 Thaler, bao gồm tiền bồi hoàn đất đai, thuế của Giáo hội, lợi nhuận nộp lên của quốc doanh, cho thuê và bán bất động sản, v.v. Trừ đi dự toán 423.000.000 Thaler, dường như có thặng dư tài chính?

Trên thực tế, điều này là không thể. Chính phủ Áo còn có nợ nần, những khoản này đều phải hoàn trả. Cho đến nay, chính phủ Áo nợ các khoản vay ngân hàng, các loại trái phiếu, cùng các khoản nợ của doanh nghiệp và cá nhân, tổng cộng là 542.000.000 Thaler. Số tiền này đều phải được hoàn trả đúng hạn. Về lý thuyết, nếu không có biến cố, chính phủ Áo sẽ đạt được cân bằng tài chính.

Những điều này chỉ là trạng thái lý tưởng, cuối cùng là lãi hay thâm hụt, phải chờ đến thời điểm này năm sau mới biết. Năm 1848, chính phủ Áo đã đạt được thặng dư tài chính nhờ tịch biên gia sản. Năm 1849, chính phủ Áo đã xuất hiện thâm hụt tài chính 7.256.800 Thaler. Con số này nhìn qua không lớn, nhưng nếu kéo dài, về lâu dài cũng là một vấn đề. Nhất là vào thời điểm quan trọng khi Chiến tranh Krym sắp bùng nổ, việc nợ Anh và Pháp sẽ không tránh khỏi ảnh hưởng đến ngoại giao. Điểm này trong lịch sử đã thể hiện rõ, việc chính phủ Áo ngả về phía Anh và Pháp có một phần yếu tố này. Người Pháp thậm chí còn dựa vào các khoản vay để kéo Nga ra khỏi Liên minh Ba Hoàng. Trừ phi học theo Vương quốc Phổ, trước tiên vay nợ để phát triển, chờ phát triển gần đủ thì phát động chiến tranh. Thắng thì dĩ nhiên có tiền trả nợ, thua thì dĩ nhiên là hết.

Tài sản của Áo rất vững chắc, Franz cũng không định làm con bạc. Đây là chiến lược quật khởi của các nước nhỏ, không thích hợp áp dụng cho các nước lớn.

Franz suy nghĩ một chút rồi nói: "Dự toán tài chính cứ theo đó mà thi hành! Để lại 20.000.000 Thaler dự toán làm chi phí đặc biệt để ứng phó các tình huống đột xuất."

Cắt giảm dự toán? Nội dung bản báo cáo dự toán này, các bộ ngành đã sớm trình lên ngài để chuẩn bị. Trừ khi vượt quá hạn mức quá nhiều, nếu không Franz sẽ không gây khó dễ.

"Vâng, Bệ hạ." Thủ tướng Felix đáp.

Đối mặt với một quân chủ cường thế, các đại thần tự nhiên không thể cường thế. Thân phận quân thần không đối đẳng, quân chủ có ưu thế tự nhiên. Mới bắt đầu nhiếp chính, Franz còn phải lợi dụng Ngoại giao Đại thần Metternich để kiềm chế Thủ tướng Felix cường thế. Sau hơn một năm ăn khớp, tình hình này đã thay đổi hoàn toàn.

***

Không đợi nghị hội Liên minh các quốc gia Đức phái phái đoàn đàm phán, dưới áp lực cường thế của Ngoại giao Đại thần Nga Karl Nesselrode, ngày 6 tháng 1 năm 1850, quân đội Phổ đã rút toàn bộ khỏi lãnh thổ Đan Mạch, đồng thời từ bỏ hai công quốc Schleswig-Holstein đã chiếm được.

Mọi người đều biết, ngày hôm sau là Lễ Giáng sinh của người Nga. Nicholas I đã bị kìm nén bấy lâu, tự nhiên cần phải trút giận một chút. Là thân tín, Karl Nesselrode đương nhiên phải dâng lên một món quà lớn trong ngày đặc biệt này, và chính phủ Phổ thật không may trở thành phông nền.

Ban đầu Franz cũng nghĩ như vậy, nhưng sau khi thấy nụ cười rạng rỡ của Metternich, ngài biết mọi chuyện không đơn giản như vậy, rất có thể Bộ Ngoại giao Áo đã đóng một vai trò không mấy vẻ vang trong chuyện này. Franz dĩ nhiên là không biết gì cả, việc cường quốc chèn ép nhược quốc là quá đỗi bình thường. Là hai cường quốc lớn ở vùng German, Phổ và Áo vừa hợp tác vừa mâu thuẫn. Mấy chục năm gần đây, dường như mọi người đều là bạn bè. Chỉ có điều từ Hội nghị Frankfurt, quan hệ Phổ-Áo bắt đầu nhanh chóng xa cách. Đúng, chỉ là xa cách chứ không phải trở nên gay gắt, hai bên vẫn chưa xảy ra xung đột trực tiếp.

Chính phủ Phổ đã cố gắng thành lập "Liên minh Ba Vương", nhưng vừa mới bắt đầu hành động đã bị Bộ Ngoại giao Áo phá hỏng. Chính phủ Áo còn nhân lúc Vương quốc Phổ sa lầy vào Chiến tranh Schleswig để gây dựng Liên minh La Mã Thần thánh, cô lập Phổ ở vùng German. Những điều này đều chứng minh một núi không thể chứa hai cọp. Vương quốc Phổ không may gặp Franz, chính phủ Áo đã giải quyết mâu thuẫn trong nước trước thời hạn, có đủ tinh lực để ngáng chân họ.

"Có phải nên lấy danh nghĩa nghị hội Liên minh các quốc gia Đức gửi thông điệp cho Vương quốc Phổ, để họ kiên trì đến cùng không?" Franz do dự hỏi.

Metternich suy nghĩ một chút rồi đáp: "Bệ hạ, nếu chúng ta làm như vậy, chính phủ Phổ chắc chắn sẽ nghe lệnh làm việc. Đến lúc đó, người Nga còn không hận chúng ta đến chết sao?"

Thực sự lúc này, nếu Liên minh các quốc gia Đức tham gia vào, chính phủ Phổ hoàn toàn có thể kéo tất cả mọi người xuống nước. Ai cũng biết người Nga không thực sự muốn động thủ. Một khi chính phủ Phổ "tráng sĩ chặt tay", từ bỏ quyền ngoại giao độc lập, để nghị hội Liên minh các quốc gia Đức tiếp quản, thì sẽ rất phiền phức. Nếu sợ hãi, mọi người cùng chính phủ Phổ bị mắng, ai cũng đừng hòng sống yên; nếu kiên trì, e rằng người Nga sẽ thực sự hận Áo đến chết. Sa hoàng thù dai đến mức nào, Franz rất rõ.

Đại cục đã định, không cần thiết gây thêm rắc rối. Franz lắc đầu nói: "Vậy thì thôi đi. Chờ chính phủ Phổ rút quân xong, chúng ta sẽ phát động dân chúng tìm họ tính sổ. Đồng thời, còn phải tiết lộ ý đồ hiểm ác của chính phủ Phổ khi lợi dụng chiến tranh để chuyển hướng sự chú ý trong nước, để dân chúng German phỉ nhổ họ."

"Vâng, Bệ hạ!" Metternich đáp.

Mặc dù ngài không nghĩ rằng những rắc rối nhỏ như vậy có thể đả kích Vương quốc Phổ, nhưng chọc tức họ một phen thì vẫn có thể. Ít nhất nếu không tẩy trắng được tiếng xấu này, Vương quốc Phổ sẽ càng khó khăn hơn trong việc thôn tính Bắc German. Thôn tính bằng vũ lực, trên thực tế là cách kém hiệu quả nhất. Nếu không thể giành được sự công nhận của dân chúng, việc gia tăng lãnh thổ và dân số sẽ khó chuyển hóa thành quốc lực.