Chương 177: Các phe lựa chọn

Tại Luân Đôn, cuộc chiến ở Cận Đông khiến người Anh kinh ngạc. Người Nga không ngờ lại từ bỏ hai Công quốc thuộc lưu vực sông Danube, đổi lấy viện trợ hậu cần từ Áo. Điều này cho thấy Nga lần này có tham vọng rất lớn, chỉ những lợi ích to lớn hơn mới có thể khiến họ từ bỏ Công quốc Moldavia và Công quốc Wallachia.

Thủ tướng John Russell trầm ngâm nói: "Kế hoạch trước đây của chúng ta đã thất bại, Áo và Nga đã đạt được hiệp định. Nếu bây giờ chúng ta không ra tay, Đế quốc Ottoman tuyệt đối không phải đối thủ của họ. Thưa Ngài Palmerston, Bộ Ngoại giao có kế sách nào để chia rẽ liên minh Nga – Áo trong thời gian ngắn nhất không? Hai quốc gia này liên thủ, ở khu vực Cận Đông căn bản là vô địch. Ngay cả khi chúng ta và người Pháp liên hiệp hành động, cũng rất khó giành chiến thắng."

Thủ tướng John Russell nói vậy không phải không có căn cứ. Các khu vực tiếp giáp giữa Nga và Ottoman chỉ có bán đảo Balkan và vùng Kavkaz. Vùng Kavkaz bị giới hạn bởi địa hình, nếu tiến hành tác chiến đại binh đoàn, hậu cần sẽ là một vấn đề lớn. Với tình trạng giao thông tồi tệ trong nội địa Nga, cộng thêm địa hình phức tạp của vùng Kavkaz, việc duy trì hơn hai trăm ngàn quân đội chiến đấu là điều bất khả thi. Dĩ nhiên, nếu quyền kiểm soát Biển Đen không bị mất, họ vẫn có thể tiến quân dọc bờ biển, khi đó hậu cần sẽ không thành vấn đề.

Hiện tại, tuyến đường xuất binh trên bộ của Nga chỉ còn lại bán đảo Balkan. Hai Công quốc thuộc lưu vực sông Danube đều là những vùng sản xuất lương thực chính, về cơ bản có thể giải quyết vấn đề lương thực, giảm một nửa áp lực hậu cần cho quân Nga. Mặc dù vậy, người Nga cũng không đủ khả năng để một mạch đánh thẳng tới Constantinople. Sau khi chiếm lĩnh hai Công quốc, họ về cơ bản đã đạt đến giới hạn tấn công, vì vật liệu chiến lược vận chuyển từ nội địa không thể theo kịp tốc độ tiêu hao của quân đội tiền tuyến.

Nhưng nếu có thêm Áo thì lại khác. Với sông Danube, vật liệu chiến lược có thể được vận chuyển nhanh chóng, việc duy trì hàng trăm ngàn đại quân ở bán đảo Balkan sẽ không gặp bất kỳ trở ngại nào.

Palmerston bình thản đáp lời: "Thưa Ngài Thủ tướng, muốn chia rẽ liên minh Nga – Áo này rất đơn giản, chúng ta đã từng đề xuất từ trước. Chỉ cần Đế quốc Ottoman đồng ý cắt nhượng hai Công quốc thuộc lưu vực sông Danube cho Áo, thì đã đủ để làm người Áo hài lòng. Nếu Áo đứng ra chia cắt họ với Nga, cục diện hiện tại đã không đến nỗi tệ hại như vậy."

Để kiềm chế Nga, Bộ Ngoại giao Anh quả thực từng có kế hoạch này, nhưng việc cắt nhượng hai Công quốc thuộc lưu vực sông Danube cho Áo chỉ là một phần trong đó. Trong lịch sử, người Anh từng đề xuất: nhượng quần đảo Åland và Phần Lan cho Thụy Điển; cắt nhượng bờ biển Baltic cho Phổ; để Ba Lan độc lập; cắt nhượng Moldavia, Wallachia cùng cửa sông Danube cho Áo, đổi lại việc Áo từ bỏ Lombardy và Venezia để Vương quốc Sardinia chiếm lĩnh; khu vực Crimea và vùng Kavkaz thuộc về Đế quốc Ottoman...

Về lý thuyết, một khi kế hoạch này được thực hiện, thực lực của Nga sẽ bị suy yếu đáng kể, mất đi khả năng tranh giành quyền bá chủ thế giới với Anh. Tuy nhiên, kế hoạch không theo kịp biến hóa nhanh chóng, chưa kịp thực hiện đã yểu mệnh. Không chỉ người Nga không đồng ý kế hoạch này, mà Áo cũng tương tự không thể nào chấp thuận. Đừng thấy hai Công quốc thuộc lưu vực sông Danube có diện tích không nhỏ, đất đai màu mỡ, nhưng những vùng này vẫn chưa được khai phá, xét về giá trị kinh tế thì vẫn thấp hơn Lombardy và Venezia.

Việc chiếm lĩnh những vùng này bây giờ, Áo không chỉ phải đầu tư rất nhiều nhân lực và vật lực để khai phá, mà còn trở thành tiên phong chống Nga, xông vào tuyến đầu kháng Nga, điều này cực kỳ bất lợi về mặt chiến lược. Thà như vậy, không bằng liên thủ với Nga, Áo vẫn có thể giành được những vùng đất này mà không cần hy sinh lợi ích của Đế quốc Ottoman. Hoàng đế Franz từ trước đến nay luôn tuân theo chân lý "Một con chim trong tay hơn ngàn chim trong bụi", sẽ không vì đại nghiệp kiềm chế Nga mà hy sinh lợi ích của bản thân.

Hiệu ứng cánh bướm vẫn phát huy tác dụng, bởi vì màn thể hiện của quân đội Áo trong Chiến tranh Osa đã chứng minh thực lực cường quốc của họ trước thế giới bên ngoài. Trong kế hoạch chiến lược mới của Palmerston, không còn đề cập đến việc nhượng Lombardy và Venezia cho Vương quốc Sardinia. Việc tùy cơ ứng biến là sở trường của người Anh; thực lực của Áo mạnh hơn trong lịch sử, đãi ngộ mà họ nhận được tự nhiên cũng tốt hơn. Để lôi kéo Áo chống lại Nga, họ không tiếc đưa ra những lợi ích lớn. Đáng tiếc, kế hoạch của họ còn chưa kịp thuyết phục người Ottoman thì chiến tranh đã bùng nổ.

John Russell không ngừng than phiền, rõ ràng những vấn đề của Đế quốc Ottoman đã khiến vị Thủ tướng Anh này vô cùng chán ghét.

Palmerston cười nhạt nói: "Thưa Ngài Thủ tướng, chính phủ Ottoman bây giờ đã tỉnh táo, tin rằng họ sẽ đưa ra lựa chọn đúng đắn. Tuy nhiên, đó là chuyện của tương lai, bây giờ điều quan trọng nhất vẫn là mau chóng thuyết phục Quốc hội xuất binh đến bán đảo Balkan, nếu chậm trễ, người Ottoman e rằng sẽ không chịu nổi."

Đây là chính sách quốc gia của Anh: ưu tiên đối phó kẻ thù lớn nhất. Trước khi Nga sụp đổ, họ sẽ không thay đổi mục tiêu. Xét về mối đe dọa, lúc này Áo vẫn không thể sánh bằng Pháp; vị trí địa lý bất lợi đã định trước Áo không thể đe dọa đến lợi ích cốt lõi của người Anh.

John Russell suy nghĩ một lát rồi nói: "Vấn đề Quốc hội không lớn, để bảo vệ lợi ích của chúng ta ở Địa Trung Hải, nhất định phải nhốt người Nga vào lồng."

Lợi ích là chủ đề vĩnh cửu. Việc Nga thôn tính Đế quốc Ottoman đã gây tổn hại nghiêm trọng đến lợi ích của Anh. Các tập đoàn lợi ích, để bảo vệ đầu tư ở hải ngoại, đương nhiên phải ủng hộ chính phủ can thiệp vào cuộc chiến Cận Đông.

***

**Constantinople**

Abdul Mecid I hối hận. Nếu sớm biết Nga và Áo lại nhanh chóng thỏa hiệp như vậy, ông đã chấp nhận đề nghị của Anh. Chính trị không có thuốc hối hận, lúc này quân Nga và quân đội Ottoman đã giao tranh tại vùng Bulgaria. Bi kịch hơn là, dù có binh lực áp đảo, trên chiến trường họ lại bất ngờ ở thế yếu.

"Quân viện của chúng ta còn bao lâu nữa mới có thể đến tiền tuyến?" Abdul Mecid I lo lắng hỏi.

Đại thần Chiến tranh hạ giọng đáp: "Bệ hạ, vùng Bulgaria có quá nhiều đội du kích, quân viện của chúng ta phải ba ngày nữa mới có thể đến."

Trong cuộc chiến này, tốc độ hành quân của quân đội Ottoman chậm hơn dự kiến, nên Đại thần Chiến tranh nói chuyện không khỏi thiếu tự tin.

Abdul Mecid I quát lạnh một tiếng: "Hừ!" Rồi nói thêm: "Ta không cần biết các ngươi nghĩ ra cách gì, tóm lại vùng Bulgaria không thể mất. Nơi này có ý nghĩa như thế nào, trong lòng các ngươi cũng rõ ràng!"

Tất cả mọi người cúi đầu không dám nói lời nào. Chính sách dân tộc của Đế quốc Ottoman, đến thời cận đại, trên thực tế đã rất sáng suốt. Đáng tiếc, chính sách dù có tốt đến mấy cũng cần người thực thi, mà chính phủ Ottoman mục nát rõ ràng thiếu năng lực thực thi hiệu quả, cuối cùng dẫn đến dân oán sôi sục. Hậu quả giờ đây đã hiển hiện: tác chiến trên lãnh thổ không những không nhận được sự ủng hộ của dân chúng, mà còn bị các đội du kích tấn công, làm chậm trễ tốc độ hành quân của quân viện. May mắn thay, tốc độ phản ứng của Nga cũng rất chậm, nếu không, nếu một trận quyết chiến lớn bùng nổ ở tiền tuyến ngay bây giờ, chính phủ Ottoman sẽ thực sự chỉ còn biết khóc than.

***

**Athens, Hy Lạp**

Tại Athens, Hy Lạp, khi chiến tranh Cận Đông bùng nổ, người Hy Lạp hân hoan vì cơ hội thực hiện mục tiêu của họ đã đến. Trong khi đó, Otto I lại đau đầu vì phải đối mặt với sự lôi kéo của bốn cường quốc, ông không biết nên đứng về phe nào.

Kể từ khi xung đột với Anh bùng nổ vào năm 1850, chủ nghĩa dân tộc Hy Lạp bắt đầu dâng cao. Otto I, mới lên ngôi, cho rằng chủ nghĩa dân tộc có lợi cho sự thống trị của mình, nên đã ủng hộ tư tưởng này. Otto I tự nhận đã nắm bắt được chìa khóa để giành được sự ủng hộ của dân chúng, đưa mình vào hàng đầu của phong trào yêu nước. Làm thế nào để không làm nguội lạnh nhiệt huyết yêu nước của dân chúng đã trở thành vấn đề nan giải của Otto I.

Sau khi chủ nghĩa dân tộc bùng nổ mạnh mẽ, việc thu hồi đất đai đã mất trở thành mục tiêu chung của người Hy Lạp, cũng là "Lý tưởng vĩ đại" của Otto I và Vương hậu Amalia. Yêu cầu thu hồi lãnh thổ của người Hy Lạp gần như là vô hạn. Cơ sở lý luận của yêu cầu này bắt nguồn từ Đế quốc Byzantium, người Hy Lạp mong muốn tái hiện bản đồ thời Đế quốc Byzantium. Khi lực lượng và lý tưởng mất cân đối, ngày bi kịch sẽ không còn xa. Vào thời đại này, Vương quốc Hy Lạp có diện tích chỉ hơn năm mươi ngàn cây số vuông, dân số chưa đầy một triệu, căn bản không thể gánh vác "lý tưởng" của họ.

"Chư vị, bây giờ chúng ta nên đứng về phía nào?" Otto I mặt ủ mày chau hỏi.

Là một nước nhỏ, cách làm lý trí nhất là đứng về phía người thắng; nhưng một quốc gia mà chủ nghĩa dân tộc bùng phát mạnh mẽ thường sẽ không lý trí như vậy, ngược lại sẽ lựa chọn bên mang lại lợi ích lớn nhất. Lúc này, Otto I vẫn chưa biết, sự thống trị của ông sắp phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng mới. Dù đứng về phía nào, cũng không thể thỏa mãn khẩu vị thu hồi đất đai đã mất của dân chúng. Tại Hy Lạp, nơi chủ nghĩa lý tưởng thịnh hành, dân chúng sẽ không quan tâm nhiều như vậy, họ chỉ biết dựa theo lý tưởng của mình mà đưa ra yêu cầu với chính phủ. Trong lịch sử, từ Otto I trở đi, trong hơn một trăm năm, các đời quốc vương Hy Lạp chưa từng có một ngày yên ổn, bởi vì không ai trong số họ có thể hoàn thành lý tưởng của dân chúng Hy Lạp.

Đại thần Tài chính với ánh mắt phức tạp đáp: "Bệ hạ, hải quân Anh và Pháp đã kiểm soát Địa Trung Hải và vùng biển Aegean, vì an toàn quốc gia, chúng ta chỉ có thể đứng về phía họ."

Đây là cách làm lý trí nhất, bất kể ai thắng ai thua, Hy Lạp bị Anh, Pháp và Ottoman bao vây, căn bản không có lựa chọn nào khác.

Đại thần Chiến tranh phản bác: "Đứng chung với Đế quốc Ottoman, chúng ta có thể đạt được gì? Chẳng lẽ trông cậy vào sự bố thí của họ mà có thể lấy lại cố thổ cho chúng ta? Bây giờ người Nga đã cam kết, chỉ cần chúng ta tuyên chiến với Đế quốc Ottoman, sau cuộc chiến họ sẽ ủng hộ chúng ta giành được Thessaly và Epirus. Người Áo càng cam kết, chúng ta đánh chiếm được bao nhiêu lãnh thổ, họ sẽ ủng hộ chúng ta giành được bấy nhiêu lãnh thổ. Một cơ hội ngàn năm có một như vậy, chẳng lẽ chúng ta lại bỏ qua?"

Không còn cách nào khác, Nga và Áo là những người ban phúc cho Hy Lạp, tự nhiên không ngại hứa hẹn với người Hy Lạp. Anh và Pháp bây giờ là đồng minh của Đế quốc Ottoman, làm sao họ có thể hy sinh lợi ích của Ottoman để thỏa mãn yêu cầu của người Hy Lạp? Ngay cả khi muốn lôi kéo đồng minh, Vương quốc Hy Lạp cũng không đủ tư cách. Anh và Pháp cũng có sự kiêu hãnh của mình, không phải mèo hay chó nào cũng có thể ngồi ngang hàng với họ.

Thủ tướng phụ họa nói: "Không sai, cơ hội ngàn năm có một này nếu chúng ta bỏ qua, dân chúng bên ngoài cũng sẽ không chấp nhận. Vì sự phục hưng vĩ đại của Vương quốc Hy Lạp, chấp nhận một chút nguy hiểm là đáng giá!"

Không phải ông muốn đứng về phía Nga, cũng không phải ông không thấy được sự nguy hiểm khi làm như vậy, mà là dân chúng Hy Lạp bên ngoài đã thay họ đưa ra lựa chọn. Chủ nghĩa dân tộc là một thanh kiếm hai lưỡi, có thể giết địch cũng có thể làm tổn thương mình, bây giờ chính phủ của Otto I đã bị ý dân bắt cóc.

Otto I suy nghĩ một lát rồi nói: "Nếu dân chúng đã đưa ra lựa chọn, vậy chính phủ chúng ta phải tôn trọng sự lựa chọn của họ. Tuy nhiên, xét đến lập trường của Anh và Pháp, chúng ta cũng không thể trực tiếp tuyên chiến với Đế quốc Ottoman, mọi người có biện pháp nào tốt không?"

Biện pháp tốt thì không có, nhưng ý đồ xấu thì có. Đại thần Chiến tranh đề nghị: "Bệ hạ, chúng ta có thể xây dựng lực lượng vũ trang dân sự để phát động tấn công vào Đế quốc Ottoman, vừa có thể trả lời cho Nga và Áo, lại vừa giữ thể diện cho Anh và Pháp."

Theo ông, sự ủng hộ của Anh và Pháp đối với Đế quốc Ottoman chỉ là để đả kích Nga, chứ không phải hai nước thực sự ủng hộ người Ottoman. Chỉ cần Vương quốc Hy Lạp nắm bắt tốt mức độ, vừa đả kích Đế quốc Ottoman, vừa không làm tổn hại đến thể diện của Anh và Pháp, họ sẽ không can thiệp. Ý đồ xấu cũng tốt hơn là không có ý tưởng nào, không có biện pháp tốt hơn, ý đồ xấu cũng chỉ có thể được đưa ra để sử dụng tạm thời.

Thấy mọi người nhao nhao khen hay, Otto I cuối cùng đưa ra quyết định: "Vậy thì hãy trả lời cho đại diện của Áo và Nga đi, trong cuộc chiến này chúng ta sẽ ủng hộ họ!"