Chương 999: Tình yêu nhân sĩ ẩn hiện

Sự thật một lần nữa chứng minh, vị trí bá chủ không hề dễ dàng, vào thời khắc then chốt còn phải gánh vác trách nhiệm thay các chư hầu. Mối nợ giữa Phổ và Anh Quốc là điều ai cũng biết và không thể phủ nhận. "Nợ thì phải trả, đó là lẽ đương nhiên." Dù cục diện chính trị có thay đổi, nhưng Vương quốc Phổ vẫn là chủ nợ, và khoản nợ đương nhiên vẫn tồn tại. Người Anh muốn thu hồi nợ theo hợp đồng đã ký kết, điều này không ai có thể nói là sai.

Ban đầu, việc này không liên quan nhiều đến Franz, vì nợ của các bang quốc không phải là nợ của chính phủ trung ương, và Đế quốc không có nghĩa vụ gánh vác thay họ. Ngay cả khi người Anh đòi nợ, họ cũng không thể tìm đến chính phủ Vienna. Vấn đề là hiện tại chính phủ Berlin lại "giả chết", đẩy "vấn đề nợ nần" lên thành vấn đề bảo vệ chủ quyền quốc gia, khiến mọi chuyện đổ dồn lên chính phủ Vienna.

Việc thực hiện hợp đồng là điều không thể. Nếu thực sự tuân theo điều ước, dư luận sẽ nhấn chìm Vienna. Việc trả tiền cũng không thể, vì nếu hôm nay giúp Vương quốc Phổ trả nợ, ngày mai không biết sẽ có bao nhiêu chính phủ bang quốc tuyên bố phá sản. Trước lợi ích, tiết tháo của các chính khách luôn rất thấp. Việc vi phạm hợp đồng lại càng không thể, vì với tư cách là một bá chủ mới nổi, chính phủ Vienna phải bảo vệ hình ảnh quốc tế của mình. Đặc biệt, chính phủ Vienna còn có rất nhiều khoản nợ phải thu ở nước ngoài; nếu tự mình làm gương xấu, các quốc gia khác trong tương lai có thể lấy "tiền lệ quốc tế" làm cớ để quỵt nợ. Có thể nói, chính phủ Vienna hiện đang bị đẩy vào một tình thế vô cùng khó xử.

Việc Wilhelm II đích thân đến Vienna cầu viện, có lẽ không chỉ đơn thuần là cầu viện, mà nhiều khả năng còn là để "xin lỗi". Gây ra một sự xáo trộn lớn như vậy mà không đưa ra lời giải thích rõ ràng thì không thể chấp nhận được. Dù các bang quốc có quyền tự trị cao, chính phủ trung ương vẫn có thể gây khó dễ cho họ. Bây giờ đến để than vãn, ngoài việc có chút mất mặt, trên thực tế tổn thất cũng không đáng kể. Ngay cả khi chính phủ Vienna có ý định truy cứu, sau đợt sóng gió này, họ cũng không thể ra tay được nữa. Quy tắc của trò chơi là như vậy, Vương quốc Phổ lần này làm quả thực không đạo nghĩa, nhưng quốc vương của họ cũng đã đích thân đến xin lỗi, coi như sự việc đã được giải quyết một phần; nếu tiếp tục truy cứu sẽ trở nên quá đáng.

Xoa xoa trán, Franz quan tâm hỏi: "Nội các định xử lý vấn đề nợ của Phổ thế nào?"

Thủ tướng Karl đáp: "Kết quả lý tưởng nhất, dĩ nhiên là người Anh nhượng bộ. Cho phép chính phủ Phổ dời ngày thanh toán, hoặc tiến hành tái cơ cấu nợ, dùng một phần tiền bồi thường chiến tranh từ cuộc chiến chống Pháp để trả. Điều này gần như không thể thực hiện được, vì Anh Quốc cũng đang kéo dài khủng hoảng kinh tế, chính phủ Luân Đôn hiện đang rất cần vốn. Nếu không có lợi ích lớn hơn, họ không có lý do gì để chấp nhận dời ngày trả nợ. Tái cơ cấu nợ còn phức tạp hơn, tình hình của Vương quốc Phổ vốn không tệ, nếu không phải chính phủ Berlin trước đó đã làm một loạt công trình 'đầu voi đuôi chuột', cũng sẽ không đến nỗi phá sản tài chính. Pháp mới thực sự là một hố sâu, từ tình hình hiện tại mà xét, chính phủ Paris có thể không phá sản đã là ơn trời. Về phần tiền bồi thường chiến tranh, trong vòng hai, ba năm tới, cũng không thể kỳ vọng quá nhiều. Trước đây, trong vấn đề nợ của các quốc gia Đức trong liên minh, chúng ta đã 'gài bẫy' người Anh một lần, bây giờ e rằng dù nói gì, họ cũng sẽ không chấp nhận chuyển nhượng trái phiếu nữa. Trong điều kiện không vi phạm hợp đồng, không hy sinh chủ quyền quốc gia, e rằng chỉ có thể tiến hành giao dịch lợi ích ngầm để đổi lấy sự nhượng bộ của người Anh trong vấn đề nợ của Phổ."

Mặc dù lợi nhuận từ việc đánh cược vận mệnh quốc gia thành công là rất lớn, nhưng cái giá phải trả khi thất bại cũng vô cùng thảm khốc. Trong những năm gần đây, Vương quốc Phổ vẫn luôn phải trả giá cho thất bại đánh cược trước đó. Ngay cả khi trở thành người chiến thắng trong cuộc chiến chống Pháp, số tiền bồi thường mà họ nhận được vẫn không đủ để lấp đầy những lỗ hổng tài chính đã tồn tại.

Nghĩ đến đây, Franz chợt hiểu quyết định của Wilhelm II. Nếu không thoát khỏi ngọn núi "nợ nần" này, Vương quốc Phổ mãi mãi chỉ có thể đứng cuối bảng trong Đế quốc La Mã Thần thánh. Đúng vậy, chính là đứng cuối bảng. Hàng năm phải thanh toán hơn chục triệu Thần Thuẫn tiền bồi thường, chính phủ Berlin căn bản không có đủ tài lực để tiến hành xây dựng quốc gia.

Sau khi Đế quốc La Mã Thần thánh được tái lập, chính phủ Berlin còn xảy ra một sự kiện lớn: có người trong chính phủ đề nghị chuyển hai sư đoàn bộ binh trong nước thành quân đội trung ương. Không có lý do nào khác, thực sự là không đủ tiền nuôi. Chuyển quân đội cho chính phủ trung ương không chỉ tiết kiệm được một khoản chi phí, mà những người lính đó vẫn sẽ bảo vệ an ninh của Phổ. Theo quan điểm của các quan chức chính phủ, dù có giữ lại quân đội, quyền chỉ huy cũng sẽ bị chính phủ trung ương nắm giữ; ngay cả khi quốc vương còn quyền chỉ huy, điều đó cũng không liên quan gì đến chính phủ Berlin.

Tuy nhiên, hành động này đã bị chính Wilhelm II kịch liệt phản đối. Chính phủ trung ương nắm quyền chỉ huy quân đội chỉ là trong thời chiến; trong thời bình, quân chủ bang quốc mới là tổng tư lệnh quân sự cao nhất. Một khi chuyển thành quân đội trung ương thì mọi chuyện sẽ khác. Dù hiến pháp Đế quốc La Mã Thần thánh có quy định: quân chủ bang quốc là tổng tư lệnh quân sự cao nhất của khu vực đóng quân, nhưng thực sự chỉ có thể chỉ huy quân đội của chính bang quốc mình. Còn đối với quân đội trung ương, quân phí do Hoàng đế cấp, tướng lĩnh do Hoàng đế bổ nhiệm. Wilhelm II sẽ không ngây thơ cho rằng sau khi mất đi những quyền lợi này, chỉ với một quyền chỉ huy tối cao trên danh nghĩa, ông có thể kiểm soát quân đội. Thời bình dường như không có gì, nhưng nếu thực sự có chuyện xảy ra, cần sử dụng quân đội mà đột nhiên phát hiện mình không thể chỉ huy được, vậy thì mọi chuyện sẽ kết thúc. Theo một nghĩa nào đó, mất đi quân quyền chính là mất đi khả năng lật đổ bàn cờ. Nếu cấp dưới có thể ngang nhiên gạt bỏ quốc vương, thuần túy chơi theo luật, e rằng không có mấy quốc vương có thể thắng được các đại thần cấp dưới.

Nhìn vào vô số bang quốc của Đế quốc La Mã Thần thánh cũng đủ biết, hễ bang quốc nào có chút của cải thì không ai từ bỏ quân đội. Bao gồm cả những đại quý tộc được phong đất ở hải ngoại, mỗi người đều trong phạm vi luật pháp cho phép, xây dựng quân đội tư nhân của riêng mình. Theo số liệu thống kê của chính phủ Vienna, tổng binh lực của quân đội các bang quốc và quân đội tư nhân của quý tộc trong lãnh thổ Đế quốc La Mã Thần thánh ước tính chiếm khoảng một phần ba tổng số quân đội của Đế quốc. Nếu tính thêm các đoàn thể thực dân, lực lượng vũ trang dân sự, tỷ lệ này rất có thể vượt quá một nửa. Nói cách khác, những lực lượng vũ trang hỗn tạp này có số lượng ngang bằng với quân đội trung ương.

Đây là kết quả tất yếu, các bang quốc là vấn đề lịch sử để lại. Nếu chính phủ Vienna không chú ý đến cách ăn nói, người ta dựa vào đâu mà theo bạn? Quân đội tư nhân của quý tộc và lực lượng vũ trang thực dân dân sự thì càng không cần phải nói, không có những người này, thuộc địa của Đế quốc từ đâu mà có? Giang sơn đều do người ta một đao một thương đánh xuống, đến lúc chia bánh ngọt, lẽ nào lại có thể đá người ta ra ngoài? Ngay cả khi muốn "qua sông rút cầu", cũng phải đợi qua sông xong mới cần cân nhắc.

Cương vực của Đế quốc La Mã Thần thánh đã vượt qua bất kỳ quốc gia nào trong lịch sử. Nếu thực sự chơi theo kiểu chính phủ trung ương trực thuộc, dù không bị chi phí hành chính kéo chết, cũng sẽ bị vô vàn cuộc khởi nghĩa làm cho kiệt quệ. Thực sự cho rằng Franz muốn trắng trợn phân đất phong hầu? Tất cả đều là nhu cầu thực tế. Không chia sẻ lợi ích, cấp dưới dựa vào đâu mà bán mạng cho bạn? Nhìn hiệu quả thực tế cũng biết, các đế quốc thực dân lớn đều bị các cuộc khởi nghĩa dân tộc quấy nhiễu, duy chỉ có chính phủ Vienna chưa từng phải bận tâm.

Trên thực tế, quân đội tư nhân của Đế quốc La Mã Thần thánh vẫn chưa phải là nhiều nhất. Lực lượng vũ trang tư nhân dưới quyền người Anh mới là nhiều nhất, chỉ có điều chúng được khoác lên danh nghĩa công ty, chính phủ thuộc địa, lãnh thổ tự trị. Nói một cách đơn giản, là bạn mở ra thuộc địa, chính phủ Anh sẽ ủy quyền cho bạn xây dựng chính phủ thực dân, ví dụ như Công ty Đông Ấn. Dĩ nhiên, cuối cùng có giữ được hay không, còn phải xem năng lực hoạt động của bạn, hay nói cách khác là hậu thuẫn trong nước. Nếu thực sự quản lý trực tiếp, với số lượng binh lính ít ỏi của họ, nhiều nhất chỉ có thể thống trị một Canada. Không thể nhiều hơn nữa, nhiều hơn nữa thì không thể kiểm soát được.

Mọi người đều đang cố gắng giành lấy quyền lợi, Wilhelm II đã có trong tay thì tự nhiên không muốn từ bỏ. Nếu phân tích kỹ lưỡng, không khó để nhận ra rằng việc chính phủ Berlin phá sản lần này chính là kết quả của sự thỏa hiệp giữa các phe phái trong nội bộ Phổ.

Trầm tư một lúc, Franz lắc đầu: "Phổ nợ người Anh không ít, ngay cả khi chính phủ Luân Đôn sẵn lòng thỏa hiệp, các tập đoàn tài chính đằng sau cũng sẽ không bỏ qua. Trao đổi lợi ích, chúng ta cũng phải có lợi ích để trao đổi với họ. Không thể vì vấn đề nợ nần mà phải nhượng bộ lớn về mặt chiến lược được. Cứ chờ người Anh tìm đến, rồi chúng ta sẽ từ từ nói chuyện với họ. Cố gắng trì hoãn thời gian, biết đâu sau khi khủng hoảng kinh tế qua đi, Vương quốc Phổ sẽ có tiền để thanh toán nợ."

Trước lợi ích, tiết tháo chẳng đáng nhắc đến. Tình hình bây giờ rất rõ ràng, muốn giải quyết vấn đề sẽ phải đối mặt với tình thế khó xử. Nếu không muốn giải quyết vấn đề, vậy thì chẳng có phiền toái gì cả. Dù sao, người thiếu nợ không trả là Vương quốc Phổ, chứ không phải Đế quốc La Mã Thần thánh. Việc thực hiện nợ nần bây giờ mâu thuẫn với luật pháp Đế quốc, đó cũng không phải trách nhiệm của chính phủ Vienna.

Nhân cơ hội này, có thể thúc đẩy Ủy ban Lập pháp ban hành một bộ luật "Cấm các chính quyền địa phương vay nợ bằng công quyền". Trước đó, Franz đã từng đưa ra ý kiến này, nhưng vì thấy các chính phủ bang quốc phản đối mạnh mẽ nên mới chậm trễ chưa đề xuất. Cuộc khủng hoảng nợ của Phổ chính là cơ hội trời cho.

Định nghĩa về "công quyền" này rất rộng, bao gồm chủ quyền quốc gia, thu nhập tài chính của chính phủ, tài sản nhà nước, thậm chí cả các tòa nhà văn phòng chính phủ đều có thể coi là một phần của công quyền. Một khi luật pháp được thông qua, các chính phủ bang quốc muốn vay nợ sẽ không thể đưa ra bất kỳ vật thế chấp nào, thứ duy nhất có thể dựa vào chỉ còn lại uy tín của chính phủ.

Đối với các khoản vay tín dụng thuần túy, Franz không cần phải bận tâm. Chưa nói đến việc có ai dám cho vay những khoản nợ khổng lồ hay không, ngay cả khi thực sự vay được và xảy ra vi phạm hợp đồng, điều đó cũng sẽ không liên lụy đến chủ quyền quốc gia. Không trả được thì không trả được, phá sản thì phá sản, trong thời đại này, các chính phủ địa phương ở châu Âu phá sản rất nhiều. Dù có đá bóng thế nào, cũng không thể đá đến chính phủ trung ương.

...

Cuộc khủng hoảng nợ của Phổ chỉ là một khúc dạo đầu ngắn ngủi, khủng hoảng kinh tế đang càn quét khắp toàn cầu, người dân châu Âu hiện đang vô cùng lo lắng, cơm cũng sắp không có mà ăn, căn bản không có tâm trí để hóng chuyện. Ngay cả khi có báo đăng, cũng không chịu nổi việc mọi người không có tiền mua báo. Trong làn sóng thất nghiệp tràn lan, điều mà người dân hiện nay quan tâm nhất là các thông báo tuyển dụng.

Lấy Đế quốc La Mã Thần thánh làm ví dụ, sau khi khủng hoảng kinh tế bùng nổ toàn diện, tỷ lệ thất nghiệp trong nước trực tiếp tăng gấp năm lần, và còn có dấu hiệu tiếp tục mở rộng. Đây vẫn được coi là tình hình tốt, dù sao Đế quốc La Mã Thần thánh còn có một lục địa châu Phi để giải tỏa áp lực. Trước khi khủng hoảng kinh tế bùng nổ, tỷ lệ thất nghiệp trong nước vốn rất thấp.

Cũng như nhiều cuộc khủng hoảng kinh tế trước đây, sau khi cuộc khủng hoảng lần này bùng nổ, các chính phủ thực dân và lãnh chúa quý tộc vẫn đến bản thổ để tuyển người. Nhìn các tờ báo cũng biết, tràn ngập các quảng cáo tuyển dụng, tất cả đều là đi làm ở thuộc địa. Đúng vậy, chính là "đi làm". Sau nhiều năm di dân, những người muốn di dân đã sớm đi hết bảy tám phần, số còn lại đều là những người không muốn rời quê hương, hoặc vì lý do nào đó không thể rời khỏi bản thổ.

Để bắt kịp thời đại, các quảng cáo tuyển người bây giờ không trực tiếp yêu cầu di dân. Chỉ yêu cầu ký kết hợp đồng lao động dài hạn, làm việc 5 năm, 10 năm là được. Dù sao, thời gian là chất xúc tác tốt nhất. Sau khi làm việc ở thuộc địa 5 năm, 10 năm, ngay cả khi muốn rời đi, cũng nhất định phải suy nghĩ kỹ lưỡng. Không còn cách nào khác – vì đãi ngộ.

Năm nay, các lãnh chúa quý tộc đều là "người tốt", không chỉ đưa ra mức lương đãi ngộ cao, mà quan trọng hơn là còn rất "có tình", gặp vấn đề cũng sẵn lòng giúp đỡ cấp dưới. Đặc biệt, họ rất thích cấp dưới mang theo người thân cùng đi, không chỉ sẵn lòng cung cấp nhà ở miễn phí, mà còn đảm bảo sắp xếp công việc, ngay cả việc giáo dục con cái cũng được giải quyết.

Họ thực sự rất "có tình", nhìn các viện mồ côi của Đế quốc cũng biết, phần lớn đều đã bị bỏ hoang, số ít còn lại chỉ có một số trẻ em khuyết tật, tất cả trẻ mồ côi lành lặn đều được những "người có tình" này nhận nuôi. Ngay cả vấn đề trẻ mồ côi tị nạn ở biên giới từng khiến chính phủ Vienna đau đầu một thời gian trước, cũng đã được những "người có tình" này giải quyết.

Sau khi khủng hoảng kinh tế bùng nổ, phạm vi hoạt động của những "người có tình" đã mở rộng từ Đế quốc ra toàn bộ lục địa châu Âu. Ở những nơi có họ, mọi người không còn phải lo lắng về việc không nuôi nổi con cái nữa. Theo một nghĩa nào đó, đây cũng là một điểm sáng lớn trong cuộc khủng hoảng kinh tế lần này, số người chết đói ít hơn rất nhiều so với trước đây. Đói bụng rồi, có thể đến nương nhờ những "người có tình" này.

Dĩ nhiên, không phải ai cũng được nhận. Những "người có tình" rất khoan dung với trẻ em, nhưng đối với người lớn, việc khảo hạch vẫn vô cùng nghiêm ngặt. Không nhận côn đồ đường phố, không nhận người có tiền án, không nhận người tâm thuật bất chính, không nhận người có oán khí lớn với xã hội, không nhận người thù hận... Những yêu cầu này đều không liên quan đến Yves. Là một thanh niên "5 tốt", nếu chịu đi làm ở thuộc địa, ít nhất có hàng trăm chủ thuê để lựa chọn.

Đúng vậy, chính là lựa chọn chủ thuê. Gần như tất cả các quý tộc được phong đất của Đế quốc La Mã Thần thánh đều thiếu người, để tăng cường sức lao động, mọi người đã nghĩ đủ mọi cách. Nếu không phải lo lắng về rào cản ngôn ngữ, bất lợi cho việc quản lý lãnh địa, e rằng mọi người sẽ phải ra nước ngoài "cướp người". Trên thực tế, các công ty môi giới chuyên cung cấp di dân cho các quý tộc phong đất đã sớm ra đời. Không tuyển được người ở bản thổ thì ra nước ngoài tìm cách. Rào cản ngôn ngữ không thành vấn đề, họ có thể cung cấp đào tạo; thói quen ăn uống khác nhau, đều là những người đói bụng, còn kén chọn gì nữa? Ngay cả kỹ năng lao động, mức độ phục tùng cũng có thể được đào tạo. Một số công ty môi giới còn đào tạo ra những di dân có thể làm bất cứ điều gì được yêu cầu.

Vấn đề duy nhất là chi phí đào tạo loại di dân này quá cao. Phần lớn quý tộc không thể chi trả cho dịch vụ cao cấp này, để tiết kiệm chi phí, mọi người vẫn thà tự mình tuyển người. Những thanh niên bản thổ thật thà, ngoan ngoãn như Yves chính là nhân tài được mọi người chào đón nhất, tự nhiên không lo không có việc làm. Vấn đề là Yves không muốn rời quê hương, chỉ muốn tìm một công việc ở địa phương có thể nuôi sống gia đình. Thật đáng tiếc, thực sự không có.

Nếu là trước khi khủng hoảng kinh tế bùng nổ, việc tìm một công việc bình thường ở địa phương tự nhiên không có vấn đề gì. Đáng tiếc bây giờ là thời kỳ khủng hoảng kinh tế, phần lớn các doanh nghiệp, nhà máy còn đang cắt giảm nhân sự không kịp, ai lại nghĩ đến việc tuyển người vào lúc này? Lật hết tờ báo hôm nay, Yves cuối cùng cũng tìm thấy một thông tin tuyển dụng của một doanh nghiệp địa phương ở một góc khuất. Chưa kịp vui mừng, sắc mặt Yves đã xụ xuống. Không còn cách nào khác, các điều kiện tuyển chọn trên đó thực sự quá cao. Không chỉ yêu cầu trình độ học vấn trung học, mà còn yêu cầu kinh nghiệm làm việc chuyên môn, những điều này Yves đều không có.