Chương 364: Hai cái kẻ sát phá sản quốc gia

Tại Cung điện Vienna, Ngoại giao đại thần Wesenberg tươi cười híp mắt tâu: "Bệ hạ, để tìm kiếm sự ủng hộ của chúng ta, hai nước Phổ và Nga đã đưa ra những điều kiện gần như tương đồng. Người Nga hứa hẹn chỉ cần chúng ta ủng hộ họ, sau chiến tranh có thể giành được Silesia; Phổ cam kết chỉ cần chúng ta giữ vững trung lập, sau chiến tranh sẽ cắt nhượng vùng Silesia."

Lời cam kết của Nga là từ phúc lợi của họ, chính phủ Sa Hoàng sẽ không ngại dùng lợi ích của Phổ để mua chuộc Áo. Còn lời cam kết của Berlin là do bị ép buộc, họ cũng không muốn từ bỏ Silesia. Để giành chiến thắng trong cuộc chiến, họ nhất định phải ổn định Áo. Nếu thắng, những gì họ bỏ ra đều có thể thu hồi gấp bội; nếu thua, Silesia căn bản không thể giữ nổi.

Mặc dù đã qua bao nhiêu năm, nhưng người Áo vẫn canh cánh trong lòng về vùng Silesia. Nhất là những năm gần đây, theo sự gia tăng thực lực, tiếng nói đòi thu hồi Silesia trong chính phủ Vienna ngày càng cao. Một khi Vương quốc Phổ suy yếu, Áo nhất định sẽ thừa cơ giáng đòn, nên bây giờ chính phủ Berlin không thể không ổn định Áo trước.

Thấy Felix có vẻ muốn nói nhưng lại thôi, Franz hỏi: "Thủ tướng nghĩ sao?"

Thủ tướng Felix đáp: "Bệ hạ, cả hai lựa chọn này đều không phải là tốt nhất. Điều chúng ta cần là Phổ và Nga lưỡng bại câu thương. Hiện tại, liên minh của chúng ta với người Nga đã rất chướng mắt, các nước châu Âu đều đang cố gắng chia cắt liên minh này. Nếu chính phủ Sa Hoàng tiếp tục thắng lợi, tương lai chúng ta sẽ gặp phải nhiều phiền toái hơn. Đối với chúng ta mà nói, Đế quốc Nga bây giờ đã đủ mạnh. Nếu để chính phủ Sa Hoàng hoàn thành cải cách nội bộ, giá trị của liên minh Nga-Áo sẽ rất khó nói. Tương tự, một Vương quốc Phổ cường đại hơn cũng không phù hợp với lợi ích của chúng ta. Châu Âu quá nhỏ, không thể chứa được nhiều cường quốc như vậy."

Phổ-Nga lưỡng bại câu thương là trạng thái lý tưởng nhất. Không những có thể mượn tay người Phổ để phá vỡ cuộc cải cách của Alexander II, khiến cuộc cải cách này của chính phủ Sa Hoàng không triệt để như trong lịch sử; đồng thời cũng có thể cắt đứt dã tâm của người Phổ, sau thất bại này họ sẽ không còn cơ hội trỗi dậy.

Nhưng để làm được điều này vô cùng khó khăn, ít nhất Franz không cho rằng Áo có khả năng chơi trò cân bằng này. Vương quốc Phổ thua một lần là xong đời, bề ngoài thì người Nga có thể thua rất nhiều lần, nhưng trên thực tế điều này rất mong manh, chính phủ Sa Hoàng có quá nhiều vấn đề nội bộ, Franz cũng không chắc chắn khả năng chịu đựng tổn thất của họ. Điều này không giống với Chiến tranh Cận Đông, khi đó quân Nga đánh đến cửa Constantinople, các giai cấp trong nước đều ủng hộ chiến tranh, dù tổn thất lớn chính phủ Sa Hoàng cũng nhất định phải kiên trì.

Franz suy nghĩ một chút rồi nói: "Kế hoạch mang tính lý tưởng như vậy không cần thiết, rất dễ đổ vỡ, cuối cùng hai bên đều không hài lòng. Dựa theo nhu cầu thực tế, chúng ta chỉ cần đạt được hai điều là đủ: Một, lợi dụng người Phổ để làm rối loạn cuộc cải cách của chính phủ Sa Hoàng. Chỉ cần người Nga không thể giành chiến thắng trong thời gian ngắn, Alexander II sẽ phải nhượng bộ phái bảo thủ, cuộc cải cách này sẽ không hoàn toàn; Hai, Vương quốc Phổ không thể trở nên quá lớn. Vùng Germany có một cường quốc là đủ rồi, không cần thiết thêm một đối thủ cạnh tranh nữa. Việc tăng cường thực lực của Phổ có thể để Anh và Pháp làm, điều chúng ta muốn làm là vào lúc cần thiết cung cấp máu cho chính phủ Sa Hoàng, củng cố quyết tâm chiến đấu của họ."

Làm hài lòng cả hai bên là điều không thể. Nếu thực sự làm như vậy, kết quả cuối cùng phần lớn là cả hai đều ghét bỏ, trở nên không được lòng trong lẫn ngoài. Tác dụng của liên minh Nga-Áo đang giảm sút, nhưng một khi hiệp ước chưa được giải trừ, Áo không thể công khai đâm sau lưng người Nga. Điều này liên quan đến uy tín của Áo trong chính trị ngoại giao quốc tế, một quốc gia không có uy tín sẽ không bao giờ mong muốn nhận được sự tôn trọng của mọi người.

May mắn thay, chính phủ Phổ đủ thông minh, không chơi trò chiến tranh không tuyên chiến, cũng không chủ động xâm lược Nga. Nếu không, căn cứ vào hiệp ước, Áo cũng sẽ bị cuốn vào chiến tranh. Tình hình hiện tại là Vương quốc Phổ xâm lược Đan Mạch, người Nga vì bảo vệ tiểu đệ này mà tuyên chiến với Vương quốc Phổ. Trong tình huống như vậy, không nằm trong phạm vi liên minh Nga-Áo nhất định phải tham chiến. Vương quốc Đan Mạch là đồng minh của người Nga, nhưng không có nghĩa họ cũng là đồng minh của Áo, chính phủ Vienna không cần đứng chung với người Nga.

Tài chính đại thần Karl nhắc nhở: "Bệ hạ, tài chính của chính phủ Sa Hoàng vô cùng tồi tệ, hành động của người Nga chậm lại, ở mức độ rất lớn là bị hạn chế bởi tài lực. Cách đây không lâu, công trái do chính phủ Sa Hoàng phát hành đã gặp lạnh trên thị trường vốn, các nhà đầu tư lo lắng người Nga sẽ vỡ nợ. Căn cứ vào tài liệu phân tích chúng ta nắm giữ, nếu tài chính của người Nga vẫn không được cải thiện, chính phủ Sa Hoàng có thể sẽ một lần nữa tuyên bố phá sản."

Trong liên minh Nga-Áo có quy định: Trong trường hợp không gây tổn hại đến lợi ích của bản thân, có nghĩa vụ cung cấp viện trợ vật chất cho đồng minh. Về lý thuyết, trong tình huống này, chính phủ Vienna dù thế nào cũng phải giúp một tay, đây là vấn đề mang tính lựa chọn. Tuy nhiên, việc hỗ trợ như thế nào sẽ phải tùy thuộc vào tình hình thực tế. Cung cấp tiền vay là viện trợ, quyên tặng vật liệu cũng là viện trợ, tình hình cụ thể vẫn phải xem xét lợi ích. Nếu không đủ lợi ích, tùy tiện lấy một ít vũ khí đạn dược từ kho ra là đủ số, cũng có thể ứng phó.

Thái độ của Tài chính đại thần rất rõ ràng, đó là tài chính của chính phủ Sa Hoàng vô cùng tồi tệ, sau chiến tranh rất có thể sẽ phá sản, Áo không cần thiết nhảy vào cái hố này. Phá sản tài chính, trên lục địa châu Âu từ trước đến nay đều không phải là chuyện mới mẻ. Nhất là chính phủ Sa Hoàng, một khi nợ nần của chính phủ vượt quá khả năng chịu đựng, họ sẽ tuyên bố phá sản. Chính phủ phá sản có nghĩa là họ sẽ tạm ngừng thanh toán vô thời hạn các khoản nợ hiện tại, cũng có thể hiểu là không trả. Loại chuyện như vậy chính phủ Sa Hoàng đã làm nhiều lần, rất nhiều chủ nợ bị lừa khóc không ra nước mắt.

Dĩ nhiên không phải mỗi quốc gia cũng có tư cách vỡ nợ, thời đại này còn có một phương thức thu tiền – đòi nợ bằng vũ lực. Nước nhỏ dù tuyên bố phá sản, thông thường cũng chỉ là vỡ nợ cá nhân, nợ của cường quốc vẫn phải trả, ví dụ như: Cường quốc giám sát quản lý tài chính. Mexico là một ví dụ trái ngược, không có thực lực cũng dám học người ta vỡ nợ. Năm 1862, Tổng thống Juárez tuyên bố tạm ngừng thanh toán nợ nần, sau đó các chủ nợ Pháp liền kéo đến tận cửa. Phương thức này đối với người Nga không có hiệu quả, chưa có chủ nợ nào có khả năng kéo đến St. Petersburg để đòi tiền. Bị lừa nhiều lần, trên thị trường vốn liền không ai cho Sa Hoàng vay tiền nữa.

Franz kinh ngạc hỏi: "Tài chính của người Nga đã trở nên tồi tệ đến mức này sao?" Trong ký ức của ông, tài chính của chính phủ Sa Hoàng tuy tồi tệ, nhưng chưa đến mức sụp đổ. Ngay cả khi đánh một cuộc chiến tranh Phổ-Nga, cũng không đến nỗi lập tức phá sản.

Tài chính đại thần Karl giải thích: "Bệ hạ, từ cận đại đến nay, các quốc gia châu Âu bình thường chỉ cần có thể kiên trì, sẽ cố gắng tìm cách trả nợ, rất ít khi vỡ nợ, nhưng người Nga là ngoại lệ. Căn cứ vào kinh nghiệm trước đây, khi nợ nần của chính phủ Sa Hoàng đạt đến một mức độ nhất định, họ sẽ tuyên bố phá sản. Gần đây chúng ta thu thập được một tình báo, chính phủ Sa Hoàng đã chuẩn bị sẵn dự án phá sản."

Franz không nói nên lời. Thực ra, thời kỳ Trung Cổ, chuyện các quốc vương tuyên bố phá sản vỡ nợ rất nhiều, gần như cứ vài chục năm lại xảy ra một lần. Rất nhiều nhà tư bản đã bị lừa khóc, trong đó các nhà tư bản Do Thái bị lừa nhiều nhất. Đây là do họ quá giàu có, phần lớn tiền tập trung vào tay họ, không tìm họ vay tiền thì tìm ai? Dĩ nhiên, các quốc vương bị lừa cũng rất nhiều. Tư bản Do Thái bị người ta căm ghét cũng bởi vì họ thường chôn đinh trong hợp đồng vay tiền, không ít quốc vương vay tiền cũng mắc bẫy, phải trả thêm rất nhiều lợi tức. Sự thật chứng minh người thống trị không dễ chọc, nhất là thời đại quân chủ, dám lừa tiền của họ đều phải trả giá rất lớn. Các phong trào bài Do Thái trên lục địa châu Âu phần lớn là từ đó mà ra.

Bước vào cận đại, sức mạnh của tư bản không ngừng lớn mạnh, việc các chính phủ thông qua phá sản vỡ nợ ngày càng ít, nhất là các khoản vay quốc tế có bối cảnh cường quốc càng không dám vỡ nợ. Thời đại mọi người cùng nhau vỡ nợ thì dĩ nhiên không có vấn đề gì, ngược lại thiên hạ quạ đen đều đen như nhau. Nhưng đột nhiên người khác cũng bắt đầu tuân thủ quy tắc, chỉ còn một mình bạn vỡ nợ thì rất nổi bật. Các chủ nợ một khi tuyên truyền, uy tín của chính phủ Sa Hoàng cứ thế mà tan tành. Không có uy tín, rất nhiều chuyện cũng không dễ làm, mới có tình cảnh người Nga phải sử dụng đồng vàng, đồng bạc.

Franz suy nghĩ một chút rồi nói: "Vậy thì chúng ta cũng siết chặt tín dụng bên ngoài, nhắc nhở giới tài chính trong nước tăng cường cảnh giác. Đối với việc hỗ trợ người Nga, lấy viện trợ vật chất làm chủ. Tất cả các khoản vay lớn cho Nga đều nhất định phải có vật thế chấp."

Đây cũng là hành động thừa cơ giáng đòn. Những điều kiện hạn chế này không nghi ngờ gì đã làm tăng độ khó khăn cho chính phủ Sa Hoàng trong việc huy động vốn trên thị trường tư bản Áo. Tuy nhiên, chỉ cần chính phủ Sa Hoàng không vỡ nợ, dù có đưa ra nhiều vật thế chấp hơn cũng không sao. Có vật thế chấp, dù người Nga tuyên bố phá sản, cũng không thể vỡ nợ những khoản này. Dù sao giá trị của vật thế chấp, thông thường cũng vượt quá khoản vay. Franz cũng không thể không làm vậy, phải biết cách đây không lâu chính phủ Sa Hoàng đã lấy Alaska để thế chấp cho khoản nợ hai triệu năm trăm bảy mươi ngàn Thần Thuẫn, còn kèm theo một ân tình. Nếu không phải thực sự không chịu nổi, người Nga tuyệt đối sẽ không làm như vậy.

...

Trong khi Áo lo lắng về việc người Nga phá sản, chính phủ Luân Đôn cũng đối mặt với vấn đề tương tự. Là quốc gia có quân đội hùng mạnh nhất trên lục địa châu Âu, Vương quốc Phổ cũng không phải là nhân vật giàu có. Bây giờ cho chính phủ Berlin vay tiền, rủi ro không hề thấp hơn so với việc cho người Nga vay. Công trái chiến tranh do chính phủ Berlin phát hành đã gặp lạnh trên thị trường chứng khoán Luân Đôn. Nếu Vương quốc Phổ thắng cược, thì còn có thể trả được tiền; nếu Vương quốc Phổ thua, hoặc lưỡng bại câu thương, những khoản đầu tư này cũng đổ xuống sông xuống biển.

Không nhiều người coi trọng người Phổ, mọi người không muốn mạo hiểm tiền bạc. Ngay cả khi lãi suất công trái đã tăng lên 15.8% hàng năm, doanh số bán ra vẫn không mấy lạc quan. Là chủ nợ của Vương quốc Phổ, chính phủ Luân Đôn tự nhiên không thể để tình huống này xảy ra. Không đủ tiền, Vương quốc Phổ lấy gì để đánh cuộc chiến tranh này?

Tài chính đại thần Agarwal nói: "Chúng ta đã cho người Phổ phát hành công trái chiến tranh, cho đến nay chỉ mới bán được 186.900 bảng Anh, còn cách xa mục tiêu phát hành mười lăm triệu. Dân chúng không tin họ có thể thắng cuộc chiến tranh này, trừ khi có người có thể cung cấp bảo đảm cho họ, nếu không khoản nợ này không thể bán ra. Tài chính của Vương quốc Phổ vô cùng tồi tệ, từ năm 1848 đến nay, họ luôn trong tình trạng thâm hụt. Nhiều cơ quan tài chính trong nước đều cho rằng tài chính của Phổ đang trên bờ vực phá sản, từ chối cung cấp tiền vay cho họ."

Làm chủ nợ cũng không dễ dàng, đây là phải đầu tư vàng ròng bạc trắng. Chi phí cho chiến tranh Phổ-Nga chắc chắn là một khoản khổng lồ, khả năng mất vốn là rất lớn. Thủ tướng John Russell xoa trán nói: "Nói như vậy, khoản viện trợ chúng ta cam kết cho Vương quốc Phổ, trong hai tháng này còn chưa gom góp được một phần năm?"

Theo thỏa thuận, người Anh phải cung cấp cho Vương quốc Phổ mười triệu bảng Anh tiền vay, cộng thêm phát hành mười lăm triệu bảng Anh công trái chiến tranh. Tình hình thực tế là, ngoài năm triệu bảng Anh mà chính phủ Luân Đôn đã trả trước cho chính phủ Phổ, trên thị trường vốn căn bản không ai hỏi thăm. Đây là di chứng của Chiến tranh Cận Đông, Anh và Pháp cũng không đánh thắng người Nga, huống chi là Vương quốc Phổ? Ngay cả chính phủ Luân Đôn cũng không cho rằng Vương quốc Phổ có thể thắng cuộc chiến tranh này. Việc ủng hộ họ chỉ là để cắt đứt cuộc cải cách của người Nga, chứ không phải trông cậy vào Vương quốc Phổ có thể giành chiến thắng.

"Đúng vậy, thưa ngài Thủ tướng. Mọi người không có lòng tin vào Phổ, cho nên khi đầu tư đều khá cẩn thận," Tài chính đại thần Agarwal đáp.

Việc ủng hộ Vương quốc Phổ để đả kích người Nga, dân chúng Anh vẫn rất ủng hộ, nhưng muốn bỏ tiền ra thì lại khác. Một số tờ báo ở Luân Đôn đều đang cá cược xem Vương quốc Phổ sẽ thất bại khi nào. Dự đoán lạc quan nhất cũng chỉ cho rằng, Vương quốc Phổ có thể chống đỡ được một năm rồi thua cuộc chiến; bi quan nhất lại cho rằng, không cần đến một tháng chính phủ Berlin sẽ đầu hàng. Bên ngoài phổ biến cho rằng Vương quốc Phổ muốn thắng cuộc chiến tranh này, trừ phi Anh và Pháp đích thân tham chiến, nếu không thất bại chỉ là vấn đề thời gian.